تاثیر-سکته-مغزی-بر-فعالیت-مغز

به بیماری رگ‌های خونی داخل و اطراف مغز سکته مغزی گفته می‌شود. سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که بخشی از مغز خون کافی برای عملکرد عادی دریافت نکند و در نتیجه سلول‌های آن بمیرد (آنفارکتوس مغزی) یا این که رگ پاره (سکته مغزی هموراژیک) شود و خونریزی دهد. آنفارکتوس شایع‌تر از هموراژیک است و علل متعددی دارد که از آن جمله می‌توان به گرفتگی شریان مسئول خون‌رسانی به مغز به دلیل رسوبات چربی (پلاک) و تشکیل شدن لخته و حرکت این لخته‌ها در رگ به سوی مغز اشاره کرد. همچنین ممکن است ضخیم یا سفت شریان‌های مغز، فضای در اختیار را برای جریان یافتن خون تنگ کند و اصطلاحاً عارضه تصلب الشرائین (آترواسکلروز) رخ دهد. به علاوه ممکن است لخته خون تشکیل شده در ناحیه قلب به سمت مغز حرکت کند. در نتیجه سلول‌های مغز به طور دائمی آسیب می‌بیند. علائم سکته مغزی، بسته به این که کدام ناحیه از مغز آسیب دیده است، متغیر است. اگر لخته خون در بخشی که کنترل حافظه را بر عهده دارد اختلال ایجاد کند، فرد پس از سکته مغزی ممکن است دچار آلزایمر بشود. بیماری آلزایمر شایع‌ترین عارضه سکته مغزی است که 60 ـ 50 درصد از موارد دمانس را تشکیل می‌دهد. آلزایمر یک بیماری جسمی است که بر ساختار مغز اثر می‌گذارد. پروتئین‌هایی، موسوم به توده و گره، تشکیل می‌شود که به سلول‌های مغزی آسیب می‌زند. درحال حاضر درمان قطعی برای بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما روش‌های بسیای برای بهبود و کنترل آن توسط پزشکان و متخصصان ارائه شده است.

سکته مغزی یکی از بیماری‌های مغز است که در اثر انسداد جریان خون در رگ و نرسیدن اکسیژن کافی به نورون‌ها رخ می‌دهد. سکته مغزی محدودیت سنی و زمانی ندارد، اما درصد شیوع آن پس از 55 سالگی افزایش می‌یابد. با ایجاد اختلال در فعالیت مغز و به خصوص بخش‌هایی که حافظه در آن قرار دارد زوال عقل، اختلالات شناختی و فراموشی به وجود می آید. آلزایمر یکی از مشکلات احتمالی پس از سکته مغزی است و سکته مغزی ایسکمیک عامل خطر اصلی آلزایمر محسوب می‌شود. برای تشخیص و درمان آلزایمر بعد از سکته مغزی در کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

دمانس چیست؟


اصطلاح دمانس برای توصیف مجموعه علائمی به کار برده می‌شود که در اثر آسیب دیدن مغز در پی ابتلا به بیماری‌های خاص بروز می‌یابد. این آسیب توانایی بیمار را برای انجام دادن کارهای مختلف کاهش می‌دهد. بیمار مبتلا به دمانس با علائم زیر روبرو می‌شود:

  • مشکلات حافظه
  • مشکلات ارتباطی
  • مشکلات یادگیری
  • کاهش توانایی بیمار برای تمرکز کردن
  • تغییرات رفتاری

دمانس عارضه‌ای پیشرونده است و به مرور زمان تشدید می‌شود. شیوه بروز دمانس و سرعت پیشرفت آن در تمام بیماران یکسان نیست.

انواع دمانس

بیماری‌ها و عارضه‌های گوناگونی باعث دمانس می‌شود که به گونه‌های مختلف این عارضه دامن می‌زند. در ادامه انواع دمانس را توضیح می‌دهیم:

  • بیماری آلزایمر: آلزایمر شایع‌ترین نوع دمانس است و بالغ بر 60 ـ 50 درصد موارد دمانس از نوع آلزایمر است. آلزایمر یک بیماری جسمی است که به ساختار مغز آسیب می‌زند و در این حالت پروتئین‌هایی، به نام توده و گره شکل می‌گیرد که به سلول‌های مغز آسیب می‌زند.
  • دمانس عروقی: دمانس عروقی دومین نوع شایع دمانس است که 20 % از موارد دمانس را شامل می‌شود. دمانس عروقی پی‌آمد سکته مغزی یا بیماری رگ‌های کوچکی است که خون را به مغز می‌رسانند.
  • دمانس لوب پیشانی گیجگاهی: این نوع از دمانس از آسیب دیدن لوب‌های پیشانی و گیجگاهی مغز نشأت می‌گیرد. این نوع دمانس چندان شایع نیست و معمولاً در افراد زیر 65 سال مشاهده می‌شود.
  • دمانس جسم لوی: این نوع دمانس نتیجه تغییر در بافت مغز است. در این حالت رسوبات بسیار ریز پروتئینی در سلول‌های عصبی یافت می‌شود. وجود این رسوبات در مغز عملکرد عادی مغز را مختل می‌کند و به سلول‌های مغز آسیب می‌زند.

علل و خطرهای آلزایمر پس از سکته مغزی


بالا رفتن سن عامل خطر اصلی و مشترک آلزایمر و نقص شناختی عروق یا دمانس است. دیگر عامل‌های خطر آلزایمر همان عواملی است که خطر ابتلا به ناراحتی‌های قلبی، سکته مغزی و دیگر بیماری‌های درگیر کننده رگ‌های خونی را افزایش می‌دهد. بسیاری از این عامل‌های عروقی خطر ابتلا به آلزایمر را نیز بالاتر می‌برد. توصیه‌های زیر احتمال ابتلا به بیماری‌های قبی و عروقی را کاهش می‌دهد و در نتیجه از مغز محافظت می‌کند:

  • سیگار نکشید.
  • فشار خون، کلسترول و قند خون را در محدوده نرمال نگه دارید.
  • رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید.
  • ورزش کنید.
  • وزن را در محدوده سالم نگه دارید.
  • مشروبات الکلی را فراموش کنید.

علائم آلزایمر پس از سکته مغزی


علائم-آلزایمر-پس-از-سکته-مغزی

علائم سکته مغزی و آلزایمر متنوع است و به شدت آسیب رگ‌ها و آسیب دیدن یک ناحیه خاص از مغز بستگی دارد. با توجه به این که خون‌رسانی در کدام ناحیه از مغز کاهش یافته است، ممکن است فراموشی جزء علائم اصلی باشد یا نباشد. علائم دمانس عروقی بلافاصله پس از سکته مغزی بیشترین شدت را دارد و کاملاً واضح است. تغییرات ناگهانی آلزایمر و سکته مغزی در شیوه تفکر و ادراک شامل موارد زیر می‌شود:

  • گیجی
  • گم‌گشتگی
  • اختلال‌های گفتار یا ادراک
  • کاهش قدرت بینایی

این تغییرات گاهی همزمان با علائم بالینی آشناتر سکته مغزی، مانند سردرد ناگهانی، به سختی راه رفتن یا بی‌حسی یا فلج شدن یک سمت صورت یا بدن مشاهده می‌شود.

چند سکته‌ مغزی کوچک و دیگر عارضه‌های درگیر کننده رگ‌ها و فیبرهای عصبی عمقی داخل مغز باعث می‌شود که شیوه تفکر به تدریج و به موازات روی هم انباشته شدن آسیب‌ها تغییر کند. نشانه‌های اولیه و شایع بیماری‌ مویرگ‌های مغز شامل مختل شدن توانایی برنامه‌ریزی و قضاوت، گریه و خنده غیرقابل کنترل، کاهش توانایی بیمار برای توجه کردن، عملکرد نامناسب در موقعیت‌های اجتماعی و به سختی پیدا کردن واژگان مناسب می‌شود.

تشخیص آلزایمر پس از سکته مغزی


چون اختلال شناختی عروقی غالباً مشخص نمی‌شود، بسیاری از متخصصین توصیه می‌کنند که غربالگری حرفه‌ای با آزمایش‌های اولیه برای ارزیابی قدرت حافظه، تفکر و استدلال برای کلیه افرادی که مستعد ابتلا به این اختلال هستند، انجام شوند. بیمارانی که سابقه سکته مغزی یا حمله ایسکمی گذرا (TIA، معروف به سکته مغزی خفیف) داشته‌اند، به شدت در معرض خطر سکته مغزی قرار دارند. فشار خون بالا، کلسترول بالا یا دیگر عامل‌های خطر ناراحتی‌های قلبی یا عروقی نیز احتمال سکته مغزی را افزایش می‌دهد. غربالگری تخصصی افسردگی نیز برای گروه‌های در معرض خطر توصیه می‌شود. افسردگی معمولاً همراه با بیماری عروق مغزی وجود دارد و می‌تواند علت بروز علائم شناختی باشد. اگر آزمایش‌های غربالگری اولیه نشان دهنده تغییر در قدرت استدلال یا تفکر باشد، آزمایش‌های جامع‌تری توصیه می‌شود. عناصر هسته‌ای فرایند تشخیص دادن دمانس عروقی به شرح زیر است:

  • بررسی شرح حال کامل بیمار شامل سابقه خانوادگی دمانس
  • ارزیابی عملکرد مستقل و فعالیت‌های روزمره
  • گفتگو با یکی از اعضاء خانواده یا دوستان نزدیک و معتمد
  • پزشک معالج معاینه عصبی را در مطب برای ارزیابی عملکرد عصب‌ها و واکنش‌ها، حرکت، هماهنگی، تعادل و حس‌های بیمار انجام می‌دهد.
  • تست‌های آزمایشگاهی شامل آزمایش خون و تصویربرداری از مغز

درمان و پیش‌آگهی آلزایمر پس از سکته مغزی


پزشک پس از تشخیص دادن دمانس سکته مغزی، روش‌های درمان را به بیمار و خانواده‌اش توضیح می‌دهد و خانواده را در زمینه حمایت از بیمار راهنمایی می‌کند. پزشک معالج موارد زیر را به بیمار توضیح می‌دهد:

  • نشانه‌ها، علائم و پیش‌آگهی عارضه
  • درمان‌های موجود
  • خدمات پشتیبانی و مراقبت محلی
  • توصیه‌های مربوط به مسائل حقوقی
  • رانندگی

کنترل کردن عامل‌های خطری که احتمال آسیب دیدن رگ‌های مغز را در آینده افزایش می‌دهد، راهکار درمانی بسیار مهمی است. شواهد معتبر نشان می‌دهد که درمان عامل‌های خطر چشم‌انداز ایمنی را ایجاد می‌کند و از تشدید آلزایمر پیشگیری می‌کند یا دست‌کم آن را به تعویق می‌اندازد. بیمار باید با نظارت پزشک، بهترین طرح درمان را برای مدیریت علائم و عوارض تهیه کند.

درمان دارویی آلزایمر

متاسفانه در حال حاضر هیچ روشی برای مداوای دمانس وجود ندارد، بااین حال روش‌های مختلفی برای آهسته کردن پیشرفت بیماری وجود دارد که از آن جمله می‌توان به مصرف دونپزیل، گالانتامین و ریواستیگمین اشاره کرد. این داروها میزان ماده شیمیایی استیل کولین را در مغز افزایش می‌دهد. استیل کولین یکی از انتقال دهنده‎های عصبی است که سیگنال‌ها را بین سلول‌ها منتقل می‌کند، و میزان آن در بیماران مبتلا به دمانس کاهش می‌یابد. در حال حاضر از این داروها برای درمان آلزایمر استفاده می‌شود. روش‌های مدیریت علائم دمانس به شرح زیر است:

  • دارو برای کنترل تغییرات رفتاری مانند داروهای ضدروان پریشی (آنتی سایکوتیک)
  • دارو برای فراموشی شامل بازدارنده‌های کلینستراز دونپزیل (آریسپت) و ریواستیگمین (اکسلون) و ممانتین (نامندا)
  • داروها و درمان‌های جایگزینی، مانند روغن کاهی یا روغن نارگیل که با هدف ارتقاء عملکرد مغز یا سلامت عمومی بدن استفاده می‌شود.
  • داروهای تغییر دهنده الگوی خواب
  • داروهای افسردگی

حمایت روحی و عاطفی

دمانس سکته مغزی رفتار و تونایی بیمار را برای انجام وظایف روزمره تغییر می‌دهد. در برخی بیماران افسردگی، مشکلات حافظه، توهم، هذیان، آشفتگی، اضطراب و رفتارهای تهاجمی مشاهده می‌شود. برخی بیماران دچار سرگردانی می‌شوند یا قدرت بازداری را از دست می‌دهند. حمایت روحی و عاطفی و رفتاردرمانی شناختی (CBT) نیز به بیمار کمک می‌کند. گروه درمانی با تکیه بر هنر و صنایع دستی، موسیقی و ابزار گوناگون برای رفع علائم مفید است. ماساژ، آروماتراپی (رایحه درمانی) و درمان با کمک حیوانات خانگی، بیمار را آرام می‌کند. این راهکارها در قالب خدمات حمایتی و تخصصی دمانس ارائه می‌شود. داروهای ضدافسردگی صرفاً برای درمان موارد شدید افسردگی تجویز می‌شود، چون این داروها اثر قابل توجهی بر توانایی شناختی بیمار دارد.



اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

تکلم-پس-از-سکته-مغزی

سکته آسیبی است که در اثر خونریزی مغزی (هموراژیک) یا ایجاد لخته در مغز (ایسکمیک) به مغز می‌رسد و موجب بروز صدمه و از دست دادن عملکرد مغزی می‌گردد. از آنجاییکه مغز تمام عملکردهای بدن را کنترل می‌کند، هر بخشی از بدن ممکن است در صورت بروز سکته آسیب ببیند. سمت چپ مغز زبان (گفتار) را کنترل می‌کند، بنابراین، اگر این بخش از مغز در اثر سکته آسیب ببیند، مشکلات ارتباطی بسیاری به علاوه مقداری فلج در سمت راست بدن ممکن است رخ دهد. پس از یک سکته مغزی، بروز مشکلات گفتاری بسیار رایج است. این مورد موجب می‌شود تا توانایی شما برای پیدا کردن کلمات صحیح کاهش یابد و درک این که دیگران چه می‌گویند، و یا می‌خوانند و می‌نویسند، برای شما دشوار گردد.

برخی افراد پس از بروز سکته مغزی مشکلات گفتاری و زبانی دارند. این مشکلات ممکن است هر قسمت یا تمام جوانب استفاده زبانی فرد  مانند صحبت کردن، خواندن، نوشتن و درک کلمات گفتاری را تحت تأثیر قرار دهد. مشکلات گفتاری و زبانی (آفازیا)، معمولاً زمانی رخ می‌دهند که سکته بخش راست بدن را دچار مشکل کند. مشکل در برقرار کردن ارتباط می‌تواند برای فرد شرایط سختی را به وجود آورد. چنان چه با فردی که دچار سکته مغزی شده است در حال صحبت کردن هستید، صبور و آرام باشید و علاوه بر درک موقعیت فرد از او حمایت کنید. برای درمان مشکلات گفتاری پس از سکته مغزی پزشکان از روش فیزیوتراپی و گفتار درمانی استفاده می‌کنند. به گونه‌ای که با درگیر کردن فرد با فعالیت‌های روزانه و انجام فیزیوتراپی به صورت همزمان توانایی تکلم فرد را بازیابی می‌کنند. برای دریافت نوبت در کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

سکته مغزی چیست؟


سکته مغزی آسیب به مغز است. مغز همه کارهایی را که انجام می‌دهید کنترل می‌کند، از جمله آن چه که تفسیر و درک می‌کنید. اگر آسیب به قسمت‌هایی از مغز که مسئول زبان هستند باشد، سکته مغزی می‌تواند مشکلاتی را در برقراری ارتباط ایجاد کند. این عملکردها در بسیاری از افراد توسط سمت چپ مغز کنترل می‌شود. از آن جا که یک طرف مغز، طرف مخالف بدن را کنترل می‌کند، بسیاری از افرادی که پس از سکته مغزی مشکلاتی را در ارتباطات دارند، ضعف و یا فلج در سمت راست بدن آن‌ها مشاهده می‌شود. اگر عضلات صورت، زبان یا گلو تحت تأثیر قرار گیرند سکته مغزی همچنین می‌تواند بروز باعث مشکلات ارتباطی شود.

چگونه سکته مغزی می‌تواند ارتباطات را تحت تأثیر  قرار دهد؟


دامنه مشکلات ارتباطی فرد بستگی به جایی که سکته در مغز اتفاق افتاده است و این که چقدر منطقه آسیب دیده است، دارد. سکته مغزی می‌تواند بر روی صحبت کردن، درک گفتار، خواندن یا نوشتن تأثیر بگذارد. سکته می‌تواند ارتباطات را به روش‌های مختلف تحت تأثیر قرار دهد. مشکلات اصلی که می‌توانند بعد از سکته مغزی رخ دهد عبارتند از:

  •     آفازیا
  •     دیزارتریا
  •    دیسپراکسی

آفازیا

اگر شما مبتلا به آفازیا هستید، ممکن است در بیان خودتان در هنگام صحبت کردن، درک گفتار و خواندن و نوشتن مشکل داشته باشید. آفازیا یک بیماری نیست، بلکه نشانه آسیب مغزی است. این حالت بیشتر در بزرگسالانی دیده می‌شود که دچار سکته مغزی شده‌اند. افراد مبتلا به آفازیا تجربه یکسانی ندارند. نوع دقیق آن بستگی به این دارد که کدام بخش از مغز توسط سکته مغزی آسیب دیده است. به طور کلی، آفازیا را می‌توان به چهار دسته گسترده تقسیم کرد:

  1.      آفازیای بیانی. شما می دانید چه می‌خواهید بگویید، اما نمی‌توانیدکلمات مورد نیاز را پیدا کنید.
  2.      آفازیای رسپتیو. شما می‌شنوید که کسی صحبت می‌کند یا صفحه چاپ شده را می‌بیند اما نمی‌توانید کلمات را درک کنید.
  3.      افراد مبتلا به آفازیای آنومیک یا آمنزیا که شدت کمتری نسبت به انواع دیگر آفازیا دارند، در استفاده از نام مناسب برای اشیا، افراد، مکان‌ها یا رویدادها دچار مشکل هستند.
  4.      آفازیای جهانی شدیدترین نوع این بیماری است و ناشی از آسیب گسترده به مناطق زبانی مغز است. نجات یافتگان سکته مغزی که دچار آفازیای جهانی هستند، نمی‌توانند سخن بگویند و درک کنند، یا نمی‌توانند بخوانند و بنویسند.

انواع مختلفی از  آفازیا  وجود دارد

  •     اگر مشکلات شما عمدتاً با درک آنچه که گفته می‌شود مرتبط هستند، این نوعی از آفازیای رسپتیو است.
  •     اگر بیشتر افراد دیگر را درک می‌کنید، اما در بیان کردن آن چه که می‌خواهید بگویید مشکل دارید، این حالت را آفازیای بیانی می گویند.
  •     ترکیبی از مشکلات که همه یا بیشتر ارتباطات شما را تغییر می‌دهد ممکن است به عنوان آفازیای مخلوط یا آفازیای جهانی در صورتی که اثرات شدید باشد شناخته شود.

دیزارتریا

دیزارتریا زمانی اتفاق می افتد که سکته مغزی باعث ضعف عضلاتی می‌شود که با آن‌ها صحبت می‌کنید. این حالت ممکن است بر روی عضلات مورد استفاده در حرکت زبان، لب‌ها یا دهان شما تأثیر بگذارد، هنگام صحبت کردن یا تولید صدا، موجب کنترل تنفس گردد. دیزارتریا بر توانایی شما برای پیدا کردن کلماتی که می‌خواهید بگویید یا برای درک دیگران تأثیر نمی‌گذارد، مگر اینکه شما همزمان دیگر مشکلات ارتباطی نیز داشته باشید. اگر دیزارتریا دارید، صدای شما ممکن است متفاوت باشد و ممکن است در واضح صحبت کردن نیز مشکلاتی داشته باشید. ممکن است صدای شما حالت ضعیف، خشن، آرام و یا آهسته را پیدا کند. افراد دیگر ممکن است در درک صدای شما مشکل داشته باشند. اگر کنترل تنفس تحت تأثیر قرار گرفته است، ممکن است لازم باشد در فواصل کوتاه به جای جمله‌های کامل صحبت کنید.

دیسپراکسی

دیسپراکسی شرایطی است که بر حرکت و هماهنگی تأثیر می‌گذارد. دیسپراکسی در گفتار زمانی رخ می‌دهد که شما نمی‌توانید عضلات را در جهت و بخش درست حرکت دهید تا صداهای مورد نیاز برای گفتار واضح ایجاد گردد. هر عضله که برای بیان واضح استفاده می‌شود، ممکن است هر یک به تنهایی به خوبی کار کنند و شما ممکن است هیچ ضعف یا فلجی نداشته باشید، اما شما نمی‌توانید آنها را به همان ترتیب و زمانی که می‌خواهید در جهت درست و به طور صحیح حرکت دهید. اگر دچار دیسپراکسی هستید، ممکن است نتوانید کلمات را به وضوح تلفظ کنید، مخصوصاً وقتی کسی از شما می‌خواهد که آنها را بیان کنید. شما ممکن است چندین بار امتحان کنید تا کلمات را تکرار کنید و ممکن است بخواهید خود را اصلاح کنید. گاهی اوقات شما ممکن است قادر به ایجاد هیچ گونه صدایی نباشید. این حالت و عدم توانایی در ایجاد ارتباط پس از بروز سکته مغزی می‌تواند ترسناک و ناراحت کننده باشد. شرکت در مکالمات می‌تواند دشوار باشد و این موضوع بسیارخسته کننده است. اگر توانایی خواندن تحت تأثیر قرار گیرد، فعالیت‌های روزمره مانند انتخاب از یک منو یا خواندن نشانه‌ها و یا دستورالعمل‌ها می‌تواند مشکل باشد.

آیا مشکلات ارتباطی می‌توانند درمان شوند؟


هر کسی که پس از سکته مغزی دچار مشکلات ارتباطی می‌گردد، باید از طریق یک درمانگر گفتار و زبان (SLT) با دانش تخصصی در سکته مغزی و توانبخشی، معاینه و ارزیابی دقیق گردد. در بیمارستان، این کار باید در اسرع وقت پس از سکته مغزی به وسیله یک تیم چند نفره متخصص انجام گردد. اگر فردی که تحت تأثیر قرار گرفته است در منزل باشد، پزشک خانواده می‌تواند فرد را به خدمات SLT  ارجاع دهد یا می‌تواند به طور مستقیم با مرکز درمان گفتار و زبان بیمارستان تماس بگیرد. ابتدا، درمانگر، نقاط قوت شخص بیمار را در مهارت‌های زبان و ارتباطات ارزیابی خواهد کرد. سپس، درمانگر گفتار و زبان با استفاده از تست‌های مختلف برای پی بردن به ماهیت دقیق مشکلات اقدام خواهد کرد. ممکن است پس از سکته مغزی، آفازیا، دیزارتریا یا دیسپراکسی با ترکیبی از این مشکلات وجود داشته باشد. درمانگر بهترین روش‌های برقراری ارتباط را ایجاد می‌کند و ماهیت مشکل را به فرد نجات یافته از سکته مغزی، خانواده بیمار و بقیه افراد تیم پزشکی توضیح می‌دهد. درمان شخص به طبیعت مشکلات ارتباطی و سلامت عمومی فردی پس از سکته مغزی بستگی دارد. این درمان احتمالاً شامل تمرین‌های عملی مختلفی برای کمک به بازسازی مهارت‌های ارتباطی فرد بیمار می‌شود. اگر بیمار دیزارتریا داشته باشند احتمال دارد که تمرینات جسمانی برای کمک به تقویت عضلاتشان باشد. درمانگر نیازها و اولویت‌هایی را برای ارتباطات فرد بیمار و اهداف آنها برای درمان تعیین می‌کند. پیشرفت بیمار تحت نظارت و حمایت قرار خواهد گرفت و تا زمانی که درمان مفید باشد، ارائه خواهد شد.

درمان مشکلات گفتاری ناشی از سکته مغزی

گفتار و زبان درمانی

گفتار-و-زبان-درمانی

گفتار و زبان درمانی روی یادگیری مجدد و بازسازی انواع مختلفی از مهارت‌های ارتباطی کار خواهد کرد که به بیمار کمک می‌کند تا تاثیرات سکته مغزی و مشکلات گفتاری را مدیریت کند. همانطور که شرایطی که در نتیجه سکته مغزی ایجاد می‌شود ممکن است به شدت متفاوت باشند، درمان نیز بسته به آنچه که تحت تأثیر قرار گرفته است متفاوت خواهد بود. شرایط اصلی مرتبط با سکته مغزی که SLT ها می‌توانند به بهبود آن کمک کنند عبارتند از: آفازیا، دیزارتریا، آپراکسیای گفتاری و دیسفاژی (اختلال در بلع). درمان همیشه در ابتدا شامل ارزیابی دقیق مهارت‌های ارتباطی (گفتار و زبان) و عملکرد بلع شما خواهد شد. یک ارزیابی عمیق می‌تواند در برنامه درمان انفرادی مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان بخشی از برنامه درمان SLT بیمار باSLT  بیمارستان و دیگر متخصصان مراقبت‌های بهداشتی ارتباط برقرار خواهد کرد تا تداوم مراقبت را تضمین کند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی-بعد-از-سکته

متخصص فیزیوتراپی پس از یک سکته مغزی، نقش مهمی در درمان توانبخشی بازی می‌کند. متخصصین فیزیوتراپی روی بهبود حرکات شما کار می‌کنند و تا آن جا که می‌توانند سعی می‌کنند تا عملکرد فرد بیمار را بهبود دهند. به طورخاص، متخصصین فیزیوتراپی بر افزایش تن و قدرت عضلات در سمت آسیب دیده و همچنین بهبود تعادل، تحرک و کاهش سفتی و درد کار خواهند کرد. انجام بعضی از فعالیت‌های روزمره زندگی پس از سکته مغزی سخت‌تر می‌شوند و متخصصین فیزیوتراپی می‌تواند استراتژی‌های جدیدی را برای کمک به بیمار بدون نیاز به مبارزه، آموزش دهد. متخصصین فیزیوتراپی همچنین می‌توانند در مورد کمک‌ها و سازگازی هایی که ممکن است به بیمار پس از سکته  مغزی کمک کند و همچنین توصیه‌هایی به مراقبین این افراد، مشاوره لازم را بدهد. بازسازی کامل از آفازیا  ممکن است. گفتار درمانی رایج‌ترین درمان برای آفازیا است. انواع تمرینات و تکنیک‌های گفتاری خاص وجود دارد. ثابت شده است که انواع دیگر درمان روی برخی از بازماندگان سکته مغزی اثربخشی داشته‌اند، از جمله:

  •     درمان اینتونیشن ملودیک که اجازه می‌دهد تا بیماران کلماتی را که نمی‌توانند بیان کنند را تکلم کنند
  •     هنر درمانی
  •     درمان ادراک گفتاری بصری بر ارتباط تصاویر با کلمات متمرکز است.
  •     درمان محدودیت زبانی شامل ایجاد سناریویی است که در آن ارتباطات کلامی گفتاری تنها گزینه موجود است و سایر انواع ارتباطات مانند نشانه‌های بصری از زبان بدن امکان پذیر نیستند.
  •     درمان گروهی و گروه‌های حمایت
  •     برخی از داروهای تجویزی می‌توانند در بهبود آفازیا مؤثر باشند.

تمرین در خانه از گفتار درمانی حرفه‌ای پشتیبانی می‌کند. برخی از فعالیتهایی که برای بهبود آفازیا انجام می‌شود عبارتند از:

  •     بازی‌های مبتنی بر کلمه بازی، مانند بازی‌های تخته‌ای، کارت و پازل جدول کلمات متقاطع.
  •     دستور العمل جدید آشپزی و خواندن مواد تشکیل دهنده
  •     تمرین نوشتن لیست خرید و یا کارت‌های تبریک به عزیزان.
  •     با صدای بلند کتاب یا آواز بخوانید
  •     بیرون رفتن برای غذا خوردن، سفارش یک منو و محاسبه هزینه‌ها.

راهنمایی برای ارتباط با آفازیا


اگر آفازیا دارید، در ادامه چند نکته برای برقراری ارتباط با دیگران وجود دارد:

  •     استفاده از تصاویر برای برقراری آسان‌تر ارتباط (عکس‌ها، نقشه‌ها).
  •     موارد را روی کاغذ بنویسید یا بکشید.
  •     آرام باشید. در یک زمان به یک مورد فکر کنید.
  •     به افراد نشان دهید که چه کارهایی برای شما بهتر است.
  •     از وقت خود استفاده کنید. تماس تلفنی برقرار کنید و یا تنها مواقعی که زمان زیادی دارید سعی کنید تا صحبت کنید.
  •     یک کتاب ارتباطی که شامل کلمات، تصاویر و نمادهایی که مفید هستند، برای خود تهیه نمایید.
  •     از اینترنت برای تماس با افراد از طریق ایمیل یا ایجاد یک صفحه وب شخصی استفاده کنید.
  •     با خود کارت یا کاغذی حمل کنید که به دیگران نشان می‌دهد آفازیا چیست و شما به آن مبتلا هستید. آن را در کیف یا کیف پول خود نگه دارید.

راهنمایی برای برقراری تماس با افرادی که دچار آفازیا هستند


  •     استفاده از تصاویر برای برقراری آسان‌تر ارتباط (عکس‌ها، نقشه‌ها).
  •     موارد را روی کاغذ بنویسید یا بکشید.
  •     آرام باشید. در یک زمان به یک مورد فکر کنید.
  •     به سادگی، به وضوح و به آرامی صحبت کنید.
  •     اطمینان حاصل کنید که فرد مبتلا به آفازیا شما را درک کرده است.
  •     با فرد مبتلا به آفازیا همانند یک بزرگسال باهوش رفتار کنید. آفازیا به طور معمول بر مهارت‌های تفکر تاثیر نمی‌گذارد.
  •     سعی کنید راه‌های مختلفی برای انتقال پیام خود داشته باشید.

بهبودی تا چه حد امکان‌پذیر است؟


میزان و درجه بهبودی برای هرشخص بعد از سکته مغزی متفاوت است. این امر تا حدودی به شدت آسیب ناشی از سکته مغزی و تا حدی سلامت عمومی فرد در آن زمان بستگی دارد. بسیاری از بیماران دچار آفازیا به طور کامل بهبود نمی‌یابند و ممکن است با برخی از مشکلات به صورت بلند مدت باقی بمانند. برای افرادی که دچار آفازیا هستند، ممکن است بهبودی نسبت به سایر انواع سکته مغزی بیشتر طول بکشد. افراد مبتلا به آفازیای  شدید گاهی اوقات تنها چند ماه پس از سکته مغزی به درمان پاسخ می‌دهند. به طور کلی، درمان برای دیزارتریا اثبات شده است و مشکلات شدید درازمدت در این حالت نادر است.



اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

روابط-جنسی-و-باروری-در-زنان-و-مردان-با-وجود-آسیب-طناب-نخاعی

ضایعه نخاعی (SCI) به معنای قطع رابطه و میل جنسی نیست، البته مدتی طول می‌کشد تا فرد آسیب دیده به شرایط جدید عادت کند و دوباره امیال طبیعی جنسی در او بیدار شود. افزایش آگاهی درباره عوارض ضایعه نخاعی بر رابطه جنسی، لازمه ایجاد تغییرات مثبت و موثر پس از آسیب نخاعی است.

ضایعه نخاعی چالش‌های متعددی را برای عملکرد بسیاری از اعضاء بدن، به ویژه در ناحیه‌های واقع در سطح آسیب‌دیدگی یا پایین‌تر از آن ایجاد می‌کند. یکی از پی‌آمدهای آسیب نخاعی نقص عملکرد روده و مثانه و بی‌اختیاری ادرار است که عملکرد جنسی را نیز تحت الشعاع قرار می‌دهد. رسیدن به نعوظ یکی از نگرانی‌های اصلی مردان دچار ضایعه نخاعی است. کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان با بهره مندی از تیم حرفه‌ای توانبخشان و متخصصین مغز و اعصاب می‌تواند به بیمارن ضایعه نخاعی در داشتن رابطه جنسی مناسب و مدیریت مشکلات جنسی کمک کند.

برای رزرو وقت مشاوره و مراجعه با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

ضایعه نخاعی و رابطه جنسی آقایان


نعوظ

نعوظ اصلی‌ترین مشکل پس از ضایعه نخاعی و فلج شدن است. مردان در حالت عادی دارای دو نوع نعوظ روانی و رفلکسی هستند. نعوظ روانی پی‌آمد افکار محرک و جنسی یا دیدن یا شنیدن مطالبی تحریک‌آمیز است. مغز این پیام‌های محرک را از راه عصب‌های نخاعی منتقل می‌کند که از سطوح T10-L2 خارج می‌شود، سپس پیام‌ها به آلت تناسلی مخابره می‌شود و در نهایت آلت ورم می‌کند و راست می‌شود. توانایی رسیدن به نعوظ روانی به سطح و گستردگی فلج بستگی دارد. چنانچه آسیب جزئی در سطوح پایین اتفاق افتاده باشد، احتمال رسیدن به نعوظ روانی بیشتر از حالتی است که آسیب جزئی سطوح بالاتر را درگیر کرده باشد. پس از آسیب‌دیدگی کامل احتمال رسیدن به نعوظ روانی به شدت کاهش می‌یابد. نعوظ رفلکسی زمانی رخ می‌دهد که تماس فیزیکی مستقیمی با آلت تناسلی یا دیگر ناحیه‌های شهوانی مانند گوش، نوک پستان یا گردن برقرار شود. نعوظ رفلکسی غیرارادی است و بدون فکر کردن به عامل‌های محرک و شهوانی رخ می‌دهد. عصب‌هایی که توانایی مرد را برای رسیدن به نعوظ رفلکسی کنترل می‌کند، در ناحیه خاجی (S2–S4) نخاع قرار دارند. اکثر آقایان دچار ضایعه نخاعی با محرک‌های فیزیکی به نعوظ رفلکسی می‌رسند، مگر آن که مجرای S2–S4 آسیب دیده باشد. اسپاستیسیتی نیز فعالیت جنسی بعضی بیماران دچار ضایعه نخاعی را مختل می‌کند. اسپاستیسیتی هنگام تحریک ناحیه تناسلی افزایش می‌یابد و اتونومیک دیس‌رفلکسی بروز می‌یابد، در نتیجه فعالیت جنسی باید موقتاً متوقف شود. به علاوه انزال نیز اسپاستیسیتی را به مدت بیش از 24 ساعت کاهش می‌دهد.

اختلال نعوظ

هرچند نعوظ نخستین مشکلی است که در زمینه روابط جنسی پس از آسیب نخاعی بروز می‌یابد، انزال را نیز باید دومین مشکل پس از ضایعه نخاعی محسوب کرد. پژوهشگران دریافته‌اند که بیش از 70 % از مردان دچار آسیب نخاعی جزئی، قریب به 17 % از مردان دچار آسیب نخاعی کامل در سطوح پایین‌تر و حدود 30 % از مردان دچار آسیب جزئی در سطوح بالاتر انزال را تجربه می‌کنند. اما پس از آسیب نخاعی کامل در سطوح فوقانی تقریباً هیچ‌گاه انزال رخ نمی‌دهد. هرچند آلت بسیاری از آقایانی که فلج شده‌اند، همچنان راست می‌شود، اما نعوظ به اندازه کافی سخت نیست یا به حد کافی طول نمی‌کشد تا بتوان رابطه جنسی موثری را برقرار کرد. این عارضه اختلال نعوظ (ED) گفته می‌شود. درمان‌ها و فراورده‌های متعددی (مانند قرص، آمپول و پروتز) برای رفع اختلال نعوظ وجود دارد، اما آقایان دچار ضایعه نخاعی مشکلات و نگرانی‌های ویژه‌ای برای استفاده از آنها دارند. این گروه از بیماران باید برای دریافت اطلاعات دقیق و موثق در زمینه‌ درمان‌های مختلف عارضه‌ی خود، به پزشک یا متخصص اورولوژی مراجعه کنند. آقایانی که پس از آسیب نخاعی دچار اختلال نعوظ می‌شوند، باید قبل از مصرف هر گونه دارو یا استفاده از وسایل کمکی، توسط متخصص اورولوژی آشنا به این وضعیت به دقت معاینه شوند. اگر ضایعه نخاعی بالاتر از سطح T6 باشد، باید مراقب بروز نشانه‌های اتونومیک دیس‌رفلکسی، از قبیل سرخ شدن صورت، سردرد، گرفتگی بینی و یا تغییر دید باشند.

درمان اختلال نعوظ

درمان اختلال نعوظ

پژوهش‌ها و گزارش‌های مربوط به مردان دچار ضایعه نخاعی نشان داده است که ویاگرا، سیالیس و لویترا کیفیت نعوظ را بهبود می‌دهد و زندگی جنسی را برای اکثر آقایانی که پس از آسیب نخاعی در سطح بین T6 و L5، دچار اختلال نعوظ شده‌اند، رضایت‌بخش می‌سازد. البته مصرف این داروها در صورت بالا یا پایین بودن فشار خون یا ابتلا به بیماری‌های عروقی توصیه نمی‌شود. بعضی داروها با داروهای مخصوص درمان اختلال نعوظ تداخل دارویی ایجاد می‌کند، بنابراین قبل از شروع مصرف دارو، به ویژه در صورت وجود خطر بروز اتونومیک دیس رفلکسی باید با پزشک مشورت کرد. یکی از روش‌های درمان اختلال نعوظ تزریق دارو (پاپاوارین یا آلپروستادیل) یا ترکیبی از این داروها در کنار آلت است. در نتیجه این تزریق نعوظی به دست می‌آید که یک تا دو ساعت طول می‌کشد و برای 80 درصد از مردان، صرفه نظر از سن یا علت اختلال نعوظ، به اندازه کافی برای آمیزش محکم است. البته اگر این داروها به درستی مصرف نشود، نعوظ مانا (طولانی مدت) یا پریاپیسم حاصل می‌شود که اگر درمان نشود، به بافت آلت آسیب می‌زند. از عوارض دیگر این تزریق می‌توان به کبودی، باقی ماندن جای زخم یا عفونت اشاره کرد. تزریق برای رسیدن به نعوظ روشی دشوارتر برای بیمارانی است که با محدودیت عملکردی دست نیز مواجه هستند.

روش‌های دیگر درمان اختلال نعوظ در ادامه توضیح داده می‌شود.

MUSE

درمان نعوظ سیستمی میزراه (MUSE) به روشی گفته می‌شود که قرص (pellet) آلپروستادیل که در آلت تزریق نیز می‌شود، در میزراه قرار بگیرد تا بافت پیرامونی آن را جذب کند. داروهای قرار گرفته داخل میزراه معمولاً برای مردان دچار ضایعه نخاعی موثر نیست و به ندرت تجویز می‌شود.

پمپ خلأ

به جز درمان دارویی از پمپ خلأ نیز برای رسیدن به نعوظ استفاده می‌شود. آلت تناسلی داخل سیلندر قرار داده می‌شود و هوای آن تخلیه به بیرون مکیده می‌شود تا خون داخل بافت‌های نعوظ کشیده شود. برای این که آلت راست بماند، یک حلقه ارتجاعی دور پایه آلت قرار داده می‌شود. می‌توان حلقه را پس از آمیزش درآورد تا خطر ساییدگی یا متلاشی شدن پوست وجود نداشته باشد. بعضی پمپ‌های خلأ با باطری کار می‌کند. انزال زودرس یا زود شل شدن آلت و خودکار نبودن نعوظ از عوارض جانبی پمپ خلأ است.

پروتز آلت

پروتز آلت غالباً آخرین راهکار برای درمان اختلال نعوظ است. پروتز دائمی است و برای جایگذاری آن داخل بافت‌های نعوظ باید عمل جراحی انجام شود. پروتز آلت انواع مختلفی، مانند دستگاه‌های قابل باد کردن و میله‌های نرم یا نیمه سخت دارد. آلت تناسلی معمولاً به اندازه نعوظ طبیعی شق نمی‌شود. احتمال خراب شدن مکانیکی پروتز وجود دارد و ممکن است پروتز باعث عفونت کردن شود یا به پوست فشار بیاورد. پژوهش‌ها نشان داده است که جایگذاری پروتز در آلت مردان مبتلا به اختلال نعوظ رضایت 67 % از همسران این بیماران را جلب کرده است.

باروری

باروری سومین مشکل مطرح پس از ضایعه نخاعی و رابطه جنسی است. قدرت باروری مردان دچار آسیب نخاعی معمولاً به دلیل ناتوانی در انزال تغییر می‌کند. برخی آقایان دچار انزال برگشتی می‌شوند، یعنی این که مایع منی به عقب و به سمت مثانه برمی‌گردد. تعداد اسپرم‌هایی که مرد تولید می‌کند، معمولاً در ماه‌ها یا سال‌های پس از فلج شدن کاهش نمی‌یابد. بااین حال جنبندگی (حرکت) اسپرم پس از آسیب نخاعی بسیار کمتر می‌شود. البته روش‌های مختلفی برای تقویت قدرت باروری مردان وجود دارد. تحریک ارتعاشی آلت (PVS) روشی ارزان و مطمئن برای رسیدن به انزال در خانه است. تحریک ارتعاشی موفق‌ترین درمان برای مردانی است که در ناحیه بالای T10 دچار ضایعه نخاعی شده‌اند. دستگاه‌های ماساژ یا ویبراتور مختلفی برای غلبه بر این مشکل وجود دارد. بعضی از این دستگاه‌ها دارای فرکانس و نیروی خروجی‌اند که برای القاء انزال لازم است و ضمناً طراحی دستگاه به گونه‌ای است که خطر ضایعات پوستی به حداقل می‌رسد. اگر روش ارتعاشی موفقیت‌آمیز نباشد، انزال الکتریکی با پروب رکتال (RPE)، البته در کلینیک و توسط متخصص امتحان می‌شود. در این روش پروب الکتریکی داخل رکتوم (راست روده) گذاشته می‌شود و تحریک الکتریکی کنترل شده‌ موجب انزال می‌شود. انزال الکتریکی معمولاً روشی ایمن و موثر برای جمع‌آوری نمونه اسپرم است، البته جنبندگی اسپرم‌های نمونه‌ای که با استفاده از محرک‌های ارتعاشی به دست می‌آید، معمولاً بیشتر از نمونه به دست آمده به روش تحریک الکتریکی است. اگر اسپرم به روش RPE یا PVS بازیابی نشود، جراحی کوچکی برای جدا کردن اسپرم از بیضه انجام می‌شود. اسپرم‌های آقایان مبتلا به ضایعه نخاعی سالم‌ هستند، اما معمولاً شناگران قوی‌ای نیستند و غالباً آن‌قدر محکم نیستند که در تخمک نفوذ کنند. اسپرم به دلیل کاهش جنبندگی برای عمل لقاح اندکی به کمک تکنولوژی نیاز دارد. آقایان مبتلا به آسیب نخاعی، در صورت بهره‌گیری از مراقبت‌های تخصصی و مراجعه به کلینیک‌های تخصصی، شانس بالایی برای باروری و پدر شدن دارند. تزریق مستقیم یک اسپرم بالغ در تخمک، روش جدیدی است که اصطلاحاً تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسم (ICSI) گفته می‌شود. در پژوهشی که در این زمینه انجام شده است، مشخص شد که ICSI غالباً مشکل آبستنی را حل می‌کند. هرچند داستان‌های موفقیت‌آمیز بسیاری وجود دارد، اما نباید از روش‌های کمک باروری انتظار معجزه داشت، چرا که این روش‌ها نیاز به روحیه بالایی دارند و بسیار پرهزینه‌ هستند. بنابراین به آقایان دچار ضایعه نخاعی توصیه می‌شود که ابتدا درباره روش‌های مختلف درمان با متخصص باروری مشورت کنند و درمان را با آگاهی کامل از مراحل و هزینه روش شروع کنند. زوج‌هایی که با مشکل ناباروری دست و پنجه نرم می‌کنند، می‌توانند از روش اهدا اسپرم (از بانک اسپرم) برای بارداری بهره بگیرند یا در صورت تمایل کودکی را به فرزندی قبول کنند.

ضایعه نخاعی و رابطه جنسی در بانوان


عملکرد جنسی

عملکرد جنسی

در واقع تغییرات روحی و روانی پس از ضایعه نخاعی است که باعث بی‌میلی و ناتوانی بانوان برای برقراری رابطه جنسی می‌شود. برخی بانوان با مشکل کاهش لغزندگی واژن نیز مواجه می‌شوند، احتمالاً علت این مشکل اختلال در ارسال سیگنال‌های عصبی از مغز به ناحیه تناسلی است. لغزندگی واژن معمولاً واکنش رفلکسی جسمی و ذهنی به محرکی جنسی یا برانگیزنده است. لغزندگی نشانه برانگیختگی جنسی است و معمولاً باعث دخول آسان‌تر در واژن و لذت‌بخش‌تر شدن رابطه جنسی می‌شود. هرچند واژن اکثر بانوان دچار SCI همچنان تاحدی لغزنده است، اما بانوان می‌توانند در صورت تمایل از لوبریکانت‌های آبی، مانند ژل K-Y برای تسهیل رابطه جنسی استفاده کنند. تغییر حس سطحی و توانایی برای منقبض کردن عضلات به سطح آسیب دیدگی و گستردگی آن بستگی دارد. بنابراین به بیماران توصیه می‌شود که موقعیت‌ها یا فعالیت‌های جنسی متفاوت با قبل از زمان آسیب‌دیدگی را امتحان کنند و نیازها و یا تمایلات خود را با همسرشان در میان بگذارند تا روابط زناشویی تقویت شود. یکی از تغییرات پس از ضایعه نخاعی طولانی شدن زمان رسیدن به ارگاسم و یا متفاوت بودن حس آن است. اگرچه اکثر بانوان دچار ضایعه نخاعی می‌توانند ارگاسم را تجربه کنند، اما نسبت به گذشته به محرک‌های بیشتری نیاز دارند. البته داروهای متعددی نیز برای کمک به رسیدن به ارگاسم وجود دارد. همچنین استفاده از ویبراتور به بانوانی توصیه می‌شود که در سطحی پایین‌تر از T6 دچار آسیب نخاعی شده‌اند. همچنین بیمار باید درباره تغییر روش مصرف داروها با پزشک معالج خود مشورت کند تا مشکلات جنسی به حداقل برسد.

باروری

وقفه کوتاه مدت در سیکل قاعدگی پس از ضایعه نخاعی برای اکثر بانوان عادی است. این وقفه ممکن است تا 6 ماه پس از ضایعه نخاعی ادامه داشته باشد. بااین حال در مطالعه‌ای که بر روی سیستم SCI مدل UAB انجام شده است، مشخص شد که پس از شروع قاعدگی، توانایی فرزندآوری زنان معمولاً تحت الشعاع آسیب نخاعی قرار نمی‌گیرد. اما اگر پریود دوباره شروع نشود، بیمار باید درباره روش‌های مناسب درمان با پزشک مشورت کند.

تغییرات جنسی

بانوانی که بتوانند چالش‌های زندگی با ضایعه نخاعی را مدیریت کنند و از کاهش توانایی حسی و حرکتی خود آگاهی داشته باشند، می‌توانند همچنان از روابط جنسی خود لذت ببرند. بانوان مبتلا به SCI می‌توانند و باید یک رابطه جنسی فعال و لذت‌بخش را پس از آسیب دیدگی ادامه دهند. تغییرات جسمی و نگرانی از بین رفتن زیبایی بدن دغدغه اصلی بانوان پس از آسیب نخاعی است. این نگرانی بسیار مهم است، چون عدم رضایت از خود بر تمایل فرد و همسرش برای برقراری رابطه جنسی اثر می‌گذارد. داشتن نگرش مثبت و اندکی حس شوخ طبعی جذابیت جنسی را افزایش می‌دهد و باعث می‌شود بیمار حس بهتری نسبت به خود پیدا کند. یادگیری روش‌های مدیریت مشکلات زندگی روزمره یکی از نکات کلیدی برای ایجاد تغییرات جنسی مثبت است. تردید، نگرانی و سوال داشتن مختص گروه خاصی نیست و بانوان دچار ضایعه نخاعی نیز با این مسائل دست و پنجه نرم می‌کنند. حقایق مربوط به ضایعه نخاعی و رابطه جنسی ساده است، چنین بانوانی:

  •  جذاب‌ و خواستنی هستند.
  •  شانس و فرصت آشنا شدن با افراد جدید، عاشق شدن و ازدواج کردن را دارند.
  •  ازنظر جنسی فعال‌ هستند.
  •  میل جنسی دارند.
  •  توانایی لذت بردن و لذت بخشیدن را دارند.
  •  می‌توانند و باید زندگی جنسی فعال داشته باشند.
  •  می‌توانند باردار شوند و طعم شیرین مادر شدن را بچشند.

بانوانی که پس از سانحه این حقایق را باور داشته باشند، می‌توانند از رابطه زناشویی خود لذت ببرند.

رابطه زناشویی

بسیاری از بانوان پس از آسیب نخاعی نگران حفظ زندگی زناشویی خود هستند و در واقع غیرممکن است که بتوان تاثیر ضایعه نخاعی را بر زندگی زناشویی پیش‌بینی کرد. استمرار روابط زناشویی به عامل‌های متعددی مانند تمایلات فردی، علائق مشترک و سازگاری درازمدت بستگی دارد. حفظ هر رابطه‌ای نیاز به تعهد، فداکاری و صبر و پشتکار دارد. بانوان دچار ضایعه نخاعی باید سعی کنند تا همسرشان را از شرایط، مشکلات و نگرانی‌های خاص خود آگاه کنند. ارتباط شفاف و موثر و مشارکت زوجین برای برای حل مشکلات ضروری است و صمیمیت عاطفی و جسمی ارزشمندی را به ارمغان می‌آورد.



اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

اختلال بلع در اثر اضطراب

یکی از بزرگترین ترس‌ها و نگرانی‌های افرادی که دچار اضطراب و حملات عصبی می‌شوند، این است که علائم آن به نظر کوچکترین ارتباطی با اضطراب ندارد. بنابراین فرد نگران می‌شود که مبادا مبتلا به بیماری‌های مختلفی شده باشد که هنوز پزشک آنها را تشخیص نداده و سال‌ها است که مشکلش را به اشتباه اضطراب تشخیص داده است. در نتیجه فرد درباره سلامتی خود نگران‌تر از پیش می‌شود و این اضطراب نیز بار مضاعفی می‌شود که احتمال بروز حملات عصبی را افزایش می‌دهد. اختلال بلع یا دیسفاژی یکی از مشکلات شایع ناشی از اضطراب و حمله عصبی است. اما در بسیاری از موارد اختلال بلع نشانه‌ای از یک بیماری جسمی خطرناک مانند سرطان مری نیست، بلکه ناشی از خود اضطراب است.

ابتلا به بعضی بیماری‌ها و عارضه‌ها بلع را برای بیمار دشوار می‌کند. اختلال بلع یکی از علائم شایع اضطراب، به ویژه هنگام حملات عصبی است. باید به این نکته توجه کنید که مشکلات بلع می‌تواند نشانه بعضی اختلال‌ها، مانند رفلاکس معده به مری باشد. هرچند این اختلال‌ها به تنهایی باعث اضطراب نمی‌شود، اما افرادی که دچار حملات عصبی و اضطراب می‌شوند، متوجه ارتباط بین اضطراب و این اختلال‌ها می‌شوند. کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان با بهره مندی از تیم حرفه‌ای توابخشی در زمینه کاهش و رفع عوارض و علائم ناشی از اختلال بلع در اثر اضطراب و حملات عصبی به بیماران کمک می‌کند. برای دریافت مشاوره و یا مراجعه حضوری با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

اضطراب و هوشیاری بدن


اختلال بلع یکی از علائم نگران کننده اضطراب است که اکثر بیماران متوجه ارتباط آن با اضطراب نمی‌شوند. اما چرا اضطراب باعث بروز مشکلات بلع می‌شود؟ اختلال‌های بلع دلایل مختلفی دارد که همگی آنها از یکی از مشکلات شایع ناشی از اضطراب، یعنی حساسیت شدید به بدن نشأت می‌گیرد. اکثر عملکردهای بدن خودکار است. ما بدون فکر کردن نفس می‌کشیم، دستمان بدون فکر کردن به وضعیت تک تک انگشتان مشت می‌شود و اشیاء مختلف را می‌گیرد و عمل بلع را نیز به طور خودکار و بدون حرکت دادن ارادی عضلات گلو انجام می‌دهیم. اما زمانی که اضطراب بر وجودمان مستولی می‌شود، به ویژه هنگام حملات عصبی، ذهن بیش از حد بر این فرایندهای خودکار متمرکز می‌شود و آنها را به سطح هوشیاری انتقال می‌دهد. فرد مضطرب همچنان توانایی بلع را دارد، اما بلع به دلیل تمرکز بالای ذهن و حساسیت بیش از اندازه دیگر یک واکنش طبیعی نیست.

محرک‌های تنش‌زای اصلی اضطراب


  •  فشار جسمی: انجام جراحی، ابتلا به بیماری‌های مزمن، بارداری و وضع حمل، کمتر از 5 ساعت خوابیدن در شب، سوء تغذیه و چاقی استرس بالایی را به بدن تحمیل می‌کند.
  •  فشار عاطفی: جرو بحث‌های شدید، مرگ یکی از عزیزان، طلاق، مشکلات مالی یا نزدیک بودن یک امتحان سخت استرس روحی و عاطفی بالایی را به دنبال دارد.
  •  استرس ذهنی: سوء استفاده جنسی، بیماری‌های مزمن، اختلال‌های ذهنی و افسردگی

نقش هورمون‌های استرس‌زا در اختلال بلع ناشی از اضطراب


هورمون‌های استرس‌زا در اختلال بلع

همان طور که قبلاً اشاره شد، استرس عارضه‌های گوناگونی را ایجاد می‌کند که غالباً باعث سردرگمی و نگرانی شدید بیمار می‌شود که مشکل واقعی او کدام است. اکثر بیماران نمی‌توانند متوجه ارتباط بین استرس و عوارض ناشی از آن بشوند، اما واقعیت این است که استرس عملکرد و واکنش‌های بدن را مختل می‌کند و سلامت بدن را به خطر می‌اندازد. در شرایط مضطرب کننده و هنگام پنیک اتک بعضی هورمون‌های استرس‌زا تولید می‌شود. این هورمون‌ها اسفنکترها و عضلات دستگاه گوارش را شل می‌کند، در نتیجه فرایند هضم و گوارش غذا آهسته می‌شود. کند شدن فرایند گوارش یکی از علل اصلی دیسفاژی ناشی از اضطراب است. کورتیزول یا هورمون استرس نخستین هورمونی است که در شرایط اضطراب‌آور توسط غدد فوق کلیوی تولید می‌شود. هورمون کورتیزول بلع را هنگام تحمل اضطراب دشوار می‌کند. به علاوه مطالعات انجام شده نشان داده است که اضطراب یا استرس‌های مکرر احتمال زخم شدن معده و روده و افسردگی را افزایش می‌دهد. کورتیزول به هطور همزمان و گزینشی سنتز اپی‌نفرین را نیز القاء و تحریک می‌کند. اپی نفرین و نوراپی نفرین (فوق کلیوی و غیرفوق کلیوی) یا هورمون‌های جنگ و گریز نیز در شرایط تنش‌آور ترشح می‌شود. گرما، افت قند خون (هیپوگلیسمی) و شوک‌های مختلف نیز باعث ترشح هورمون رشد، گاهی ده یا بیست برابر حد مجاز می‌شود. تمام این هورمون‌ها در بروز اختلال بلع و اضطراب نقش دارند.

اختلال‌های بلع ناشی از اضطراب


انسداد مکانیکی مجرای مری

اکثر اختلال‌های بلع پی‌آمد بیماری عصبی عضلانی یا انسداد مکانیکی مجرای مری است. البته در مطالعات مختلفی ارتباط بین استرس عاطفی و دیسفاژی مشخص شده است. در پژوهش انجام شده در زمینه عوارض اجتماعی دیسفاژی مشخص شد که 41 % از بیماران دچار اختلالات بلع، هنگام صرف غذا دچار اضطراب و حمله عصبی شده‌اند، از این بین 36 % به دلیل ترس از بروز اختلال بلع از صرف غذا با دیگران خودداری می‌کنند. همچنین مشخص شد که بیماران دچار اضطراب به صورت دوره‌ای و هر ازگاه با مشکلات بلع روبرو می‌شوند، حال آن که افسردگی با دیسفاژی پیشرونده همراه است.

دیسفاژی روانی/ عملکردی

دیسفاژی روانی

زمانی تشخیص دیسفاژی روانی/ عملکردی داده می‌شود که پس از معاینه و آزمایش‌های دقیق هیچ علت فیزیولوژیک یا ساختاری برای بروز علائم یافت نشود. این نوع اختلال بلع عارضه‌ای نادر، بدون بیماری اندام‌های بدن یا علت ساختاری است که هنوز اطلاعات کافی درباره آن وجود ندارد. پزشک تا زمانی که ابتلا به گونه‌های دیگر دیسفاژی را رد نکرده باشد، تشخیص دیسفاژی روانی نمی‌دهد. بیمار در موارد نادر توده‌ای را در گلو (عارضه گلوبوس هیستریکوس) حس می‌کند یا متوجه آهسته شدن حرکت غذای بلعیده شده می‌شود، اما هیچ نوع ناهنجاری در آزمایش‌های تشخیصی و معاینات بالینی دیده نمی‌شود. استرس نیز می‌تواند علت دیسفاژی عملکردی یا روانی باشد. در این حالت اختلال بلع با علائم دیگری مانند غش کردن، حالت تهوع و خستگی نیز همراه است. خودداری از بلعیدن بعضی غذاها، مایعات یا قرص‌ها باعث سوء تغذیه و کاهش وزن می‌شود.

 احساس وجود توده در گلو یا گلوبوس هیستریکوس

گلوبوس هیستریکوس، احساس وجود توده در گلو یا گرفتگی گلو باعث می‌شود که احساس خفگی به بیمار دست بدهد. برخی بیماران حتی از احساس درد در گلو و قفسه سینه رنج می‌برند. چنانچه این حس‌ها از ابتلا به بیماری نشأت نگرفته باشد، عارضه منشأ روانی دارد و اضطراب و یا افسردگی علت آن است. پزشکان غالباً زمانی تشخیص گلوبوس هیستریکوس می‎دهند که هیچ مشکل مکانیکی عمل بلع را مختل نکرده باشد.

فاگوفوبی

فاگوفوبی یا ترس از بلع در افراد دچار اضطراب شدید مشاهده می‌شود. سابقه جراحی لوزه و تحمل عوارض دردناک پس از جراحی یا ابتلا یکی از اعضا خانواده به سرطان سر و گردن از عامل‌های خطر فاگوفوبی محسوب می‌شود. افرادی که علی‌رغم برخورداری از سلامت عمومی مناسب به شدت نگران بیمار شدن هستند یا اصطلاحاً از خودبیمارانگاری یا هیپوکندریاک رنج می‌برند و افرادی که درباره همه چیز نگران‌ هستند و وسواس دارند، مستعد ابتلا به فاگوفوبی هستند. برخی بیماران توده‌ای را هنگام بلع غذا در گلو حس می‌کنند، عده‌ای می‌ترسند که مبادا هنگام خوردن یا نوشیدن دچار خفگی یا مرگ شوند. عامل احساس ترس هرچه که باشد، بیمار به دلیل بروز اختلالات بلع مضطرب می‌شود.

مثال‌هایی از حساسیت شدید به حرکات بدن


اختلال بلع یکی از عوارض شایع پنیک اتک یا حمله عصبی است. دیگر عوارض حمله عصبی عبارت است از:

  •  بیمار حس می‌کند که پاهایش به درستی حرکت نمی‌کند و نمی‌تواند به خوبی راه برود.
  •  بیمار حس می‌کند که زبانش بزرگ شده و به خوبی در دهانش جا نمی‌گیرد.
  •  انگشتان بیمار گزگز می‌کند و نمی‌تواند اشیاء را به خوبی در دست بگیرد.

بلع یکی از عوارض توجه بیش از اندازه به حرکات بدن است. حس‌ها و حرکات بیمار جنبه خودکار و اتوماتیک خود را از دست می‌دهد. هرچند مورد خفگی به ندرت پیش می‌آید، اما بعید است که بیمار خفه شود، اما بدن چنان حجم بالایی از اضطراب را تحمل می‌کند که آنچه قبلاً واکنشی خودکار بوده است، دیگر کمتر جنبه اتوماتیک دارد. در چنین شرایطی ممکن است اختلالات بلع بروز یابد.

گاهی اوقات مشکلی وجود ندارد


فرد مضطرب حس می‌کند که مشکلی وجود دارد، مرز بین عدم توانایی بلع و نبلعیدن، هنگام تحمل اضطراب بسیار باریک می‌شود و بیمار دچار ترسی مرگبار می‌شود. به علاوه فراموش نکنید که بدن حین حملات عصبی بسیار متشنج می‌شود و این حالت واکنش‌های مختلف بدن، مانند بلع را مختل می‌کند.

روش‌های کاهش اضطراب ناشی از اختلال بلع


کاهش اضطراب ناشی از اختلال بلع

اگر متوجه شدید که بلع برایتان دشوار شده است، قبل از هر کار دیگری به آرامی نفس بکشید. به خود آرامش بدهید که آن چیزی که خورده و قورت داده‌اید، باعث خفگی‌تان نمی‌شود. با فرض بر این که غذا را بلعیده‌اید، اما غذا در مجاری گوارشی حرکت نمی‌کند، نفس کشیدن آهسته ذهن را آرام می‌کند و بدن متوجه می‌شود که خطر خفگی وجود ندارد و می‌تواند آنچه بلعیده شده، را به آرامی پایین ببرد. سپس ببینید که آیا می‌توانید یک جرعه آب را قورت دهید یا خیر. بلع آب معمولاً آسان‌تر از مایعات دیگر و غذاهای جامد است. اگر آب به راحتی پایین برود، می‌توانید به خودتان این قوت قلب را بدهید که واکنش بلع مختل نشده است و مشکل صرفاً حساسیت بیش از اندازه شما نسبت به واکنش‌های بدن است. اگر بتوانید حواس‌تان را پرت کنید، نیز احساس بهتری خواهید داشت. هنگام تحمل اضطراب شدید باید فکر کردن روی عامل تنش‌زا را متوقف کنید و حواس‌تان را معطوف چیز دیگری بکنید. به این ترتیب لزوماً نمی‌توانید حمله عصبی را متوقف کنید، اما پرت کردن حواس به آرام کردن حمله و فکر نکردن به واکنش بلع کمک می‌کند. راهکارهای زیر را نیز امتحان کنید:

  •  خود را در تکنولوژی غرق کنید: معمولاً تکنولوژی بهترین راهکار برای غلبه بر اضطراب نیست. اما اگر به شدت مضطرب شدید، تلویزیون روشن کنید و به موسیقی گوش بدهید تا حواس‌تان پرت شود و بتوانید به موضوع دیگری فکر کنید. انتظار می‌رود که به این ترتیب حمله عصبی آرام‌تر شود.
  •  با یک نفر تماس بگیرید: تماس تلفنی یکی از بهترین کارها برای پرت کردن حواس است. چون هم با یکی از عزیزان‌تان صحبت می‌کنید، هم وسیله‌ای را کنار گوش نگه داشته‌اید و سعی می‌کنید یک مکالمه معنادار را ادامه دهید، این کارها کمک می‌کند تا کمتر به اضطراب خود فکر کنید.
  •  آهسته‌تر نفس بکشید: تنفس نقش مهمی در حملات عصبی دارد. بیماران هنگام بروز حملات عصبی به گونه‌ای نفس می‌کشند که اکسیژن بسیار زیادی دریافت می‌کنند، بیمار غالباً به تندی و به گونه‌ای نامناسب نفس می‌کشد. نفس کشیدن آهسته بهترین روش تنفس هنگام بروز پنیک اتک است، بیمار باید نفس را مدت بیشتری نگه دارد تا میزان CO2 در بدن به حد نرمال برگردد و از مواجهه با علائم تنفس بسیار سریع (هیپرونتیلاسیون) جلوگیری شود.

این راهکارها شدت حمله عصبی را کمتر می‌کند، در اثر ضعیف‌تر شدن حمله عصبی احتمال بروز اختلالات بلع نیز کاهش می‌یابد.

کاهش اضطراب بلندمدت


اختلال بلع یکی از علائم اضطراب است، بنابراین نمی‌توان این مشکل را بدون بهره‌گیری از مداخله‌های مناسب برطرف کرد. بیمار باید راهی را برای متوقف کردن حمله عصبی و کنترل علائم اضطراب پیدا کند تا بلع نیز برایش راحت‌تر شود. به عبارت دیگر بیمار باید اضطراب خود را به گونه‌ای کنترل کند که دیگر دچار حمله عصبی نشود. نخستین اقدام مراجعه به پزشک است. هرچند اختلال بلع عموماً از اضطراب نشأت می‌گیرد، بااین حال بهتر است بیمار مطمئن شود که مشکل رفلاکس اسید یا ابتلا به دیگر اختلال‌های مولد دشواری‌های بلع وجود ندارد. این اختلال‌ها باید به طور جداگانه درمان شود، اطمینان از وجود یا عدم وجود این اختلال‌ها نقش مهمی در کنترل اضطراب دارد. پس از آن باید برنامه موثری برای کاهش اضطراب تهیه شود. این برنامه بر پایه علائم بروز یافته تهیه می‌شود تا اضطراب کلی بیمار کمتر شود.



اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

تغذیه مناسب پس از سکته مغزی بسیار مهم است و بیمار باید برای پیشگیری از سکته مجدد، غذاهایی را بخورد که برای سیستم قلبی عروقی سالم باشد و فشار و کلسترول خون را پایین بیاورد. بنابراین به بیمار سکته مغزی توصیه می‌شود که حتماً از پزشک معالج خود بخواهد که وی را به یک متخصص تغذیه معرفی کند. در پژوهش جدیدی که بر روی 11862 بیمار سکته مغزی انجام شد، مشخص گردید که فقط 62 % از بیماران با فشار خون بالا از راهنمایی تخصصی در زمینه تغییر رژیم غذایی در سکته مغزی با هدف پیشگیری از سکته مغزی دوم استفاده کرده بودند. متخصص تغذیه میزان کالری لازم روزانه را تعیین می‌کند تا وزن در حد ایده‌آل ثابت بماند یا بیمار لاغر شود و در صورت لزوم فشار خون و کلسترول‌اش پایین بیاید.

تغذیه سالم نکته مهم برای پیشگیری از سکته مغزی است. رژیم غذایی سکته مغزی سالم نقطه شروع موثری برای پیشگیری از سکته مغزی مجدد یا ارتقاء سلامت عمومی بدن است. همچنین تغییر رژیم غذایی روند بهبود پس از سکته مغزی را تسهیل می‌کند. حذف چربی‌ها و نمک از برنامه غذایی و جایگزین کردن سبزیجات و میوه‌ها با مواد غذایی مضر می‌تواند جلوی سکته مغزی دوم را بگیرد. در این راستا پزشکان و متخصصان علوم تغذیه برای هر بیمار سکته مغزی رژیم غذایی خاصی با توجه به شرایط هر فرد درنظر می‌گیرد و با تحت نظارت قرار دادن بیمار خطرات احتمالی را کاهش می‌دهند. اگر به تازگی دچار سکته مغزی شده‌اید برای دریافت رژیم غذایی مناسب می‌توانید با کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان و شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

نکات ضروری


  •  دریافت تمام مواد مغذی ضروری پس از سکته مغزی دشوارتر می‌شود.
  •  گفتار درمانگر راهکارهایی را برای خوردن و نوشیدن ایمن و بدون خطر خفگی ارائه می‌دهد.
  •  متخصص تغذیه اطمینان حاصل می‌کند که بیمار مواد مغذی کافی دریافت می‌کند.
  •  تغذیه سالم سلامت عمومی را ارتقاء می‌دهد و خطر سکته مغزی مجدد را کاهش می‌دهد.

مشکلات تغذیه‌ای پس از سکته مغزی


بیمار پس از سکته مغزی با مشکلات زیر روبرو می‌شود:

  •  چون بیمار نمی‌تواند از دست یا بازوی خود استفاده کند، غذا خوردن برایش سخت می‌شود.
  •  مشکلات حافظه و تفکر باعث می‌شود که بیمار غذا خوردن را فراموش کند.
  •  بی‌اشتهایی موجب می‌شود که بیمار گرسنگی را حس نکند.
  •  اختلالات بلع یا دیسفاژی نیز وضعیت تغذیه را وخیم‌تر می‌کند.

این مشکلات باعث می‌شود که بیمار تمام مواد مغذی لازم را دریافت نکند و در نتیجه دوران بهبود طولانی شود. به بیمارانی که نمی‌توانند دست یا بازوی خود را به خوبی حرکت دهند یا مشکل حافظه و تفکر دارند، توصیه می‌شود که به متخصص کاردرمانی مراجعه کنند تا راهنمایی‌های لازم را برای غلبه بر مشکل فراموشی دریافت کنند. همچنین گفتاردرمانگر به بیماران دچار اختلالات بلع کمک می‌کند تا به روشی ایمن غذا بخورند. قوام و غلظت غذا باید پس از سکته مغزی تغییر داده شود.

بهبود تغذیه


متخصص تغذیه رژیم مناسبی را توصیه می‌کند تا بیمار مواد مغذی ضروری را به اندازه کافی دریافت کند. بنابراین بیمار باید غذاها و نوشیدنی‌های خاصی را بخورد، بعضی خوراکی‌ها را کمتر یا بیشتر میل کند و مکمل‌های غذایی مصرف کند.

راهنمایی‌هایی برای تغذیه سالم


بیماران سکته مغزی می‌توانند هر روز از خوردن غذاهای مقوی متنوع از میان پنج گروه غذایی زیر لذت ببرند:

  • سبزیجات فراوان در رنگ‌ها و انواع گوناگون
  • حبوبات و لوبیا
  • میوه
  • غلات، عمدتاً غلات کامل و سرشار از فیبر مانند نان، برشتوک، برنج، پاستا، نودل، حریره، کوسکوس، جو، جو دوسر و کینوا
  • گوشت بدون چربی و ماکیان، ماهی، تخم مرغ، توفو، دانه‌ها، بنشن و لوبیا
  • شیر، ماست، پنیر و جایگزین‌های آنها، عمدتاً کم چرب
  •  آب فراوان
  • کاهش مصرف غذاهای بسیار شیرین، شور و حاوی چربی اشباع
  • پرهیز از غذاهای پرچرب مانند بیسکوییت، کیک، شیرینی، پای، کلوچه، گوشت فراوری شده، برگر آماده، پیتزا، غذاهای سرخ شده، چیپس سیب زمینی و تنقلات شور
  • پرهیز از خوراکی‌های حاوی چربی‌های اشباع مانند کره، خامه، مارگارین آشپزی، روغن نارگیل و روغن خرما
  • کاهش مصرف غذاها و نوشیدنی‌های شور
  • پرهیز از خوراکی‌های شیرین مانند شیرینی‌جات، معجون‌ها و نوشیدنی‌های بدون الکل دارای شیرین کننده‌، آب میوه، آب ویتامینه، نوشابه‌های ورزشی و انرژی‌زا

تغذیه سالم پس از سکته مغزی


میوه و سبزیجات حاوی آنتی اکسیدان‌ احتمال آسیب دیدن رگ‌ها را کاهش می‌دهد. به علاوه میوه و سبزیجات دارای پتاسیم است که فشار خون را کنترل می‌کند. فیبر موجود در سبزیجات و میوه کلسترول را کاهش می‌دهد. فولات موجود در سبزیجات سبزبرگ احتمال سکته مغزی را پایین می‌آورد. غلات کامل نیز حاوی فیبر و فولات است. لبنیات نیز منبع پتاسیم و کلسیم است و به کنترل فشار خون کمک می‌کند. جایگزین‌های لبنیات شیر برنج یا سویا غنی شده با کلسیم است. ماهی با استخوان، بادام و توفو نیز از منابع سرشار از کلسیم به شمار می‌آید.

پرهیزهای غذایی پس از سکته مغزی


کاهش مصرف چربی اشباع

هدف اصلی این است که میزان چربی اشباع موجود در رژیم غذایی در سکته مغزی به 10 ـ 8 درصد مجموع کالری کاهش داده شود. برای رسیدن به این هدف باید توصیه‌های زیر را رعایت کرد:

  •  حذف شیر کامل و جایگزین کردن شیر بدون چربی یا شیر بدون خامه
  •  نخوردن گوشت پرچرب و جایگزین کردن گوشت بدون چربی و ماهی
  •  نخوردن بوقلمون یا مرغ با پوست

کاهش مصرف چربی کلی

کالری حاصل از کل چربی مصرفی باید به کمتر از 30 % کالری روزانه رسانده شود. بنابراین لازم است که:

  •  بیمار روش‌های جدید آشپزی، مانند کباب کردن یا تنوری کردن را یاد بگیرد و دیگر غذاها را سرخ نکند.
  •  استفاده از سس‌های بدون چربی یا کم چرب برای سالاد
  •  اضافه نکردن افزودنی‌های پرچربی به غذاها، برای مثال کره یا خامه ترش به سیب زمینی اضافه نکنید.
  •  اگر می‌خواهید نان را با مخلفاتی، مانند مارگارین بخورید، مقدار کمی از آن را روی نان بزنید.

کاهش مصرف کلسترول

میزان کلسترول مصرفی را به کمتر از 300 میلی گرم در روز برسانید. برای این کار لازم است که:

  • مصرف لبنیات و گوشت را کاهش دهید.
  • سبزیجات، میوه و غلات کامل بیشتری میل کنید.
  • جگر و زرده تخم مرغ میل نکنید.

کاهش مصرف نمک

فشار خون بالا یکی از عامل‌های خطر سکته مغزی است و نمک تاثیر مستقیم بر بالا رفتن فشار خون دارد. بنابراین یکی از راه‌های کاهش خطر سکته مغزی این است که در روز کمتر از 2400 میلی گرم نمک مصرف کنید. برای مزه‌دار کردن غذا به جای نمک از ادویه‌های بدون نمکی مانند گیاهان مختلف یا آب مرکبات (لیمو یا پرتقال) استفاده کنید.

اهمیت رژیم غذایی مناسب


5 علت اصلی سکته مغزی عبارت است از: فشار خون بالا، چربی خون بالا، دیابت، چاقی مرکزی و سیگار کشیدن. 4 علت از این 5 عامل خطر مرتبط با تغذیه است، به همین دلیل است که رژیم غذایی مناسب اهمیت بسیاری دارد. اگر می‌خواهید از رژیم غذایی مناسب برای بیماران سکته مغزی مطلع شوید، باید بدانید که هیچ غذای جادویی وجود ندارد که حال بیمار را یکباره بهتر کند، اما یک رژیم غذایی سالم و متعادل نقش کلیدی در دوران بهبود پس از سکته مغزی دارد. به 5 نکته زیر توجه کنید.

مصرف غذاهای کامل

منظور از غذاهای کامل هرم غذایی نیست، بلکه منظور هر نوع غذای فراوری نشده یا کم فراوری شده، مانند میوه، سبزی و آجیل است. غذاهای کامل سرشار از مواد مغذی‌ هستند که نیازهای بدن را تامین می‌کنند و میل به غذاهای ناسالم را سرکوب می‌کنند.

خوراکی‌های بسته‌بندی شده ممنوع

رعایت این توصیه بسیار ساده است، هر خوراکی بسته‌بندی شده معمولاً سرشار از کالری‌های خالی و بی‌فایده است. پیتزای منجمد، ماکارونی با پنیر، کلوچه شکلاتی و آب نبات به شد فراوری شده‌اند و هیچ گونه مواد مغذی ندارند. سعی کنید بیشتر از میوه فروشی‌ها و تره‌بار خرید کنید، جایی که محصولات تازه و پروتئین‌های بدون چربی به وفور یافت می‌شود.

افزایش مصرف فیبر

فیبر برای نگه داشتن کلسترول در حد مجاز بسیار مهم است و مصرف آن خطر سکته مغزی را کاهش می‌دهد. صبح‌ را با خوردن آش جو دوسر شروع کنید تا هم کلسترول خون‌تان پایین بیاید و هم مواد مغذی فراوانی دریافت کنید. اگر خوراکی سبک‌تری میل دارید، کافی است با ماست یخ زده میوه‌ای یک اسموتی خوشمزه درست کنید تا فیبر بالایی دریافت کنید.

دریافت چربی از گیاهان

مسلماً نمی‌خواهیم که با خوردن گیاهان چاق شوید، اما توصیه می‌کنیم که چربی‌های مورد نیاز خود را از گیاهان تامین کنید. چربی‌های گیاهی مانند آجیل و آووکادور سرشار از چربی‌های غیراشباع مونو منبع مناسبی از چربی است. چربی‌های حیوانی مانند کره و دنبه سرشار از چربی‌های اشباع‌اند، این نوع چربی باعث انسداد رگ‌ها می‌شود و کلسترول خون را بالا می‌برد. بنابراین سعی کنید چربی‌های حیوانی را به حد اعتدال مصرف کنید و بقیه چربی رژیم غذایی خود را از منابع گیاهی دریافت کنید.

کاهش مصرف سدیم

برای جلوگیری از بالا رفت فشار خون لازم است که از مصرف نمک زیاد خودداری کنید. اگر دور غذاهای بسته‌بندی خط کشیده‌اید، در مسیر درست قرار دارید، چون اکثر خوراکی‌های بسته‌بندی حاوی مقدار زیادی سدیم است. حتماً برچسب مواد غذایی را کنترل کنید، گاهی اوقات نمک در غذاهایی که فکرش را نمی‌کنید، وجود دارد.

اقدامات لازم در صورت وجود اختلالات بلع

وجود اختلالات بلع در سکته مغزی

پس از آشنایی با رژیم غذایی مناسب برای بیماران سکته مغزی نوبت به آن می‌رسد که غذاهای مناسب برای بیمارانی را معرفی کنیم که پس از سکته مغزی با اختلالات بلع مواجه شده‌اند. اختلال بلع یا دیسفاژی زمانی بروز می‌یابد که سکته مغزی توانایی بیمار را برای کنترل کردن عضلات موثر در فرایند بلع مختل کند. بیماران دچار دیسفاژی باید بیشتر غذاهای نرم میل کنند تا مشکل خفگی برایشان پیش نیاید. همچنین این گروه از بیماران باید به آرامی و با حواس جمع غذا بخورند تا هم دچار خفگی نشوند و هم بر عمل بلع تمرکز کنند و این کار را تمرین کنند. چون برای آن که مغز دوباره شیوه به‌کارگیری عضلات بلع را یاد بگیرد، باید عمل بلع تمرین شود. بیمار باید تمرین بلع را حتماً در حضور پرستار خود انجام دهد تا اگر مشکلی پیش آمد، تنها نباشد. بهترین غذا پس از سکته مغزی غذاهای کامل گیاهی است که با سدیم پایین طبخ شده است تا عامل‌های خطر سکته مغزی کاهش یابد. به علاوه بیماران دچار اختلال بلع باید غذاهای نرم را به آهستگی میل کنند.

چالش‌های تغذیه‌ای پس از سکته مغزی


بیمارانی که سکته مغزی را پشت سر می‌گذارند، انرژی یا میلی برای آشپزی یا حتی خوردن غذا ندارند. برای بعضی بیماران حتی جویدن و بلع نیز پس از سکته مغزی دشوار می‌شود. برای رفع این مشکلات باید از پزشک کمک گرفت. بیمار باید بر افسردگی خود غلبه کند یا برای دوباره یاد گرفتن شیوه لذت بردن از غذا خوردن به متخصص مراجعه کند. رعایت توصیه‌های زیر به بیماران سکته مغزی کمک می‌کند تا رژیم غذایی بیماران سکته مغزی سالم‌تر و مناسب‌تری را در دوران نقاهت پس از سکته مغزی رعایت کنند:

  •  برنامه‌ریزی کنید تا در زمان‌هایی که انرژی دارید، یک وعده غذایی سنگین میل کنید.
  •  یک کیسه حاوی سبزیجات و میوه‌های شسته و خرد شده را همواره همراه داشته باشید، میوه یک وعده غذایی سالم و سریع است.
  •  غذاهای نرمی مثل نیمرو، برشتوک غلات کامل، ماست، سوپ و سس سیب میل کنید.

با اندکی تلاش و راهنمایی و کمک پزشک معالج خود به زودی دوباره از غذا خوردن لذت خواهید برد.



اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

پیشگیری از عوارض پس از سکته مغزی و جلوگیری از سکته‌ی مجدد مهم‌ترین اولویت پزشکان در درمان بیماران سکته مغزی است. پزشک معالج پایدار بودن وضعیت بیمار و امکان انجام فعالیت‌های روزمره را تعیین می‌کند و توصیه‌های لازم را برای مراقبت از خود به بیمار ارائه می‌دهد. بنابراین تمام عوارض باید درمان و مدیریت شود. بعضی عوارض پی‌آمد مستقیم آسیب دیدن مغز پس از سکته مغزی است، اما بعضی عوارض نتیجه تغییر کردن و کاهش توانایی‌های عادی بیمار است. برای مثال چون بیمار نمی‌تواند به راحتی حرکت کند، ممکن است دچار زخم بستر شود. بیمارانی که در اثر عارضه‌هایی مانند سکته مغزی، مدت طولانی در یک وضعیت می‌خوابند، دچار زخم بستر می‌شوند. زخم بستر یا زخم فشاری به دلیل ساییدگی یا فشار مداوم روی بخشی از بدن ایجاد می‌شود. بیمارانی که حتی از انجام کوچکترین حرکتی عاجز هستند، مستعد ابتلا به زخم‌های فشاری هستند. احتمال ایجاد زخم روی هر نقطه‌ای از بدن وجود دارد، اما ناحیه‌های استخوانی اطراف آرنج، زانو، پاشنه، دنبالچه و مچ پا آسیب‌پذیرتر هستند.

سکته مغزی پیامدها و دشواری‌های بسیاری برای بیمارن به همراه دارد. یکی از مشکلاتی که غالبا پس از سکته مغزی بیماران را درگیر می‌کند ایجاد زخم بستر است. زخم بستر به علت فشار بر سطح پوست در مدت زمان طولانی بوجود می‌آید. این عارضه در بیماران سکته مغزی به دلیل عدم توانایی حرکتی در راستای فلج شدن برخی اندام‌ها و یا بی حسی و عدم دراک درد ناشی از زخم و پیشرفت آن می‌باشد. بهترین راه پیشگیری و درمان بیماران دچار زخم بستر جابجا کردن آنها به صورت متناوب و انجام تمرینات و حرکات ورزشی مناسب توسط افرا متخصص است.
کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان با ارائه خدمات توانبخشی برای کمک به بیماران سکته مغزی، آماده به یاری شما می‌باشد. برای کسب اطلاعات و دریافت نوبت با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

زخم‌ بستر


زخم‌ بستر

زخم فشاری یا زخم بستر به آسیب بافتی گفته می‌شود که در اثر حرکت نکردن بیماران دچار عارضه‌های جدی یا سوء تغذیه و سالمندان ایجاد می‌شود. زخم بستر کیفیت زندگی بیمار را مختل می‌کند و هزینه‌های درمان را افزایش می‌دهد.

علائم زخم بستر


علائم زخم بستر

زخم بستر مشکلی شایع پس از سکته مغزی است. بیمارانی که از ویلچیر استفاده می‌کنند، بیشتر مستعد ابتلا به زخم‌های فشاری در نقاط زیر هستند:

  •  باسن و دنبالچه
  •  ستون فقرات
  •  کتف
  •  پشت بازوها یا پاها

زخم‌های بستر بیمارانی که استراحت مطلق دارند، معمولاً روی بخش‌های استخوانی بدن، مانند مچ پا، پاشنه، شانه، دنبالچه، آرنج و پشت سر ایجاد می‌شود.

عامل‌های خطر زخم بستر


بیمارانی که نمی‌توانند بعضی از بخش‌های بدن را بدون کمک حرکت دهند، مستعد ابتلا به زخم‌های فشاری هستند. عامل‌های زیر احتمال ایجاد زخم‌های بستر را افزایش می‌دهد:

  •  هرچه سن بالاتر می‌رود، پوست نازک‌تر و آسیب‌پذیرتر می‌شود.
  •  چنانچه درک درد، در اثر آسیب دیدن نخاع یا عوارض دیگر کاهش یابد، بیمار متوجه زخم شدن بدن نمی‌شود.
  •  اختلال در گردش خون به دلیل ابتلا به دیابت، بیماری‌های عروقی، سیگار کشیدن و تحت فشار قرار گرفتن بدن
  •  تغذیه نامناسب، به ویژه کمبود پروتئین، ویتامین ث و زینک (روی)
  •  کاهش آگاهی ذهنی به دلیل بیماری، آسیب‌دیدگی یا مصرف دارو توانایی بیمار را برای رعایت اقدامات احتیاطی و پیشگیری کننده از ایجاد زخم بستر کاهش می‌دهد.
  • بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع باعث می‌شود که بخش‌هایی از پوست همیشه مرطوب باشد و در نتیجه احتمال آسیب دیدن و زخم شدن پوست افزایش یابد. پایین یا بالا بودن شاخص توده بدن (BMI) خطر ایجاد زخم‌های فشاری را افزایش می‌دهد. اگر وزن کم باشد، لایه‌های چربی محافظ اطراف استخوان‌ها وجود ندارد، افراد چاق نیز با زخم‌های فشاری در نقاط غیرمعمول مواجه می‌شوند. مطالعات نشان داده است که احتمال ایجاد زخم‌های فشاری در افراد با بی ام آی 39.9 ـ 30 یک و نیم برابر بیشتر است.

عوارض زخم بستر


عوارض زخم بستر

اگر زخم بستر درمان نشود، عوارض جدی بروز می‌یابد.

  • سلولیت: سلولیت نوعی عفونت باکتریایی خطرناک پوستی است که از سطحی‌ترین تا عمیق‌ترین لایه پوست پخش می‌شود. مسمومیت خون یا سپتی‌سمی یکی از عوارض احتمالی سلولیت است و ممکن است عفونت به دیگر بخش‌های بدن نیز سرایت کند.
  • عفونت‌های استخوانی و مفصلی: اگر زخم بستر مفصل‌ها یا استخوان‌ها را نیز درگیر کند، ممکن است مشکل عفونت کردن استخوان یا مفصل نیز پیش بیاید. در این حالت غضروف و بافت آسیب می‌بیند و عملکرد مفصل و اندام‌ها کاهش می‌یابد.
  • عفونت خون (سپسیس): چنانچه باکتری‌ها از راه زخم بستر، به ویژه زخم‌های پیشرفته وارد جریان خون شود، بیمار با مشکل سپسیس (عفونت خون) مواجه می‌شود. عفونت خون باعث شوک و از کار افتادن اندام‌ها می‌شود و زندگی بیمار را تهدید می‌کند.
    همچنین ایجاد شدن زخم بستر احتمال ابتلا به سرطان تهاجمی سلول‌های سنگفرشی را افزایش می‌دهد.

درمان زخم بستر پس از سکته مغزی


درمان زخم بستر

درمان زخم بستر پس از سکته مغزی آسان نیست. زخم باز به راحتی التیام نمی‌یابد. حتی اگر زخم در حال التیام باشد، ممکن است آسیب پوست و بافت‌های دیگر روند التیام و جوش خوردن زخم را مختل کند. اگر درمان مناسب انجام شود، زخم‌های فشاری خفیف‌تر غالباً ظرف چند هفته بهبود می‌یابد، اما درمان زخم‌های جدی نیاز به جراحی دارد. مراحل زیر برای درمان زخم بستر و مدیریت عوارض انجام می‌شود:

  •  رفع فشار: برای این که به موضع زخم شده فشار وارد نشود، بیمار جابجا می‌شود یا پدهای فومی یا بالش زیر موضع گذاشته می‌شود.
  •  تمیز کردن زخم: زخم‌های جزئی را باید با احتیاط با آب و صابون ملایم شست. زخم‌های باز را باید هر بار موقع عوض کردن پانسمان، با محلول آب نمک شستشو داد.
  •  کنترل بی‌اختیاری
  •  برداشتن بافت مرده: اگر بافت عفونی یا مرده وجود داشته باشد، زخم خوب نمی‌شود، بنابراین بافت عفونی و مرده باید برداشته شود.
  •  پانسمان کردن: پانسمان از زخم محافظت می‌کند و روند التیام را تسریع می‌کند. به علاوه بعضی پانسمان‌ها با حل کردن بافت مرده، از عفونت جلوگیری می‌کند.
  • مصرف آنتی بیوتیک‌های خوراکی یا کرم آنتی بیوتیک: این داروها به درمان عفونت کمک می‌کند. اگر زخم در مراحل اولیه باشد، می‌توان آن را در خانه درمان کرد، اما زخم‌های جدی‌تر باید توسط متخصص پانسمان شود.

معاینه، ارزیابی و مراقبت از پوست

  •  بررسی و معاینه پوست برای تمام افراد الزامی است. در صورت مشاهده هر گونه تغییر باید توصیه‌های پیشگیری از ایجاد زخم بستر را به کار بست.
  •  پوست‌های تیره به مراقبت و معاینه دقیق‌تری نیاز دارد. تغییر رنگ، گرم شدن، ورم کردن، پینه بستن یا سفت شدن پوست نشانه هشدار ایجاد زخم بستر است.

مراقبت اولیه و درمان خانگی

  •  اکثر بیمارانی که به مراقبت اولیه و درمان‌های خانگی پوست نیاز دارند، پوست‌شان به دلیل بالا رفتن سن دچار تغییراتی، مانند نازک شدن شده و لکه‌های پیری یا کبودی روی آن ایجاد شده است. پوست این افراد باید به طور مرتب معاینه شود.
  •  پزشک معالج سعی می‌کند که بیمار و یا پرستار وی را در صورت امکان در مراقبت از پوست شرکت دهد. از بیمار خواسته می‌شود که مرتب از مرطوب کننده‌های غیرعطری استفاده کند.
  •  پزشک معالج اطمینان حاصل می‌کند که بیمار و یا پرستاری که وظیفه مراقبت از پوست را به عهده دارد، آگاهی کافی در این زمینه دارد و آموزش‌های لازم را دیده است.

وسایل کمکی

کاهش دادن فشار، سایش و نیروهای برشی روی پاشنه‌ها یکی از اقدامات پیشگیری اولیه برای مراقبت از بیمار در خطر است. بهترین محصولات کاهش دهنده فشار روی پاشنه، از مچ پاها محافظت می‌کند و آنها را دور از هم نگه می‌دارد، پاشنه پا را آویزان نگه می‌دارد و از افتادگی پا جلوگیری می‌کند. وسایل طراحی شده برای دستیابی به این اهداف در دو گروه برطرف کننده فشار (کاهش دائمی فشار حد واسط به کمتر از 32 میلی متر جیوه) یا کاهنده فشار (فشار کمتر از سطوح محافظتی استاندارد، ولی نه کمتر از 32 میلی متر جیوه) تقسیم‌بندی می‌شود. وسایل کاهنده فشار را می‌توان به دو دسته استاتیک یا دینامیک تقسیم‌بندی کرد. سطوح استاتیک فشار روی سطوح بزرگتر بدن را توزیع می‌کنند. تشک فومی و وسایل پر شده با آب، ژل یا هوا نمونه‌هایی از وسایل کاهنده فشار استاتیک است. بعضی سطوح حمایتی استاتیک دارای کاهنده فشار داخلی برای تنظیم فشار پاشنه هستند. چنانچه بیمار نتواند به تنهایی جابجا شود، وسیله دینامیک بهتر از استاتیک است. وسایل دینامیک پمپی دارند که مرتب سطح حمایتی را باد و خالی می‌کند یا هوا را از راه توپ‌های سرامیکی ظریفی که مانند سیال عمل می‌کنند، وارد سطح می‌کند تا فشار به طور یکنواخت در سطوح بدن توزیع شود. تخت‌های مواج بادی که در گروه وسایل برطرف کننده فشار قرار می‌گیرد، فشار پاشنه را به کمتر از فشار مویرگی حداقل می‌رساند. البته اگر زاویه سر تخت بیشتر از 30 درجه باشد، برای مثال در شرایطی که لوله تغذیه برای بیمار کار گذاشته می‌شود، تاثیر تخت کاهش می‌یابد. وسیله پیشگیری کننده باید با توجه به تاثیرگذاری، سهولت استفاده و قیمت آن انتخاب شود. شرکت‌های بیمه سطوح محافظتی را برای پرداخت خسارت به سه گروه طبقه‌بندی می‌کند؛ تخت‌های مواج بادی در گروه 3 قرار می‌گیرد و هزینه آن برای درمان زخم‌های بستر تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد، اما اگر از تخت برای پیشگیری از زخم بستر استفاده شود، بیمه هزینه آن را پرداخت نمی‌کند.

پیشگیری از زخم بستر


حتی اگر بهترین مراقبت نیز از بیمار به عمل آید، پیشگیری از زخم بستر، به ویژه برای بیماران ضعیف دشوار است. پیشگیری از زخم بستر آسان‌تر از درمان آن است، هرچند پیشگیری نیز آسان نیست. راهکارهای زیر احتمال ایجاد زخم بستر پس از سکته مغزی را کاهش می‌دهد:

  •  اگر بیمار از ویلچیر استفاده می‌کند، باید حداقل هر 15 دقیقه یکبار او را جابجا کرد، بیماران استراحت مطلق نیز باید هر 2 ساعت یکبار جابجا شوند.
  •  بررسی و معاینه روزانه پوست
  •  سالم و خشک نگه داشتن پوست
  •  تغذیه مناسب برای ارتقاء سلامتی بیمار و بهبود روند التیام زخم
  •  ترک سیگار
  • ورزش کردن، حتی اگر لازم باشد بیمار روی تخت و با کمک ورزش کند، گردش خون را بهبود می‌دهد و از زخم بستر جلوگیری می‌کند.

اگر بیمار احتمال ایجاد زخم بستر می‌دهد، باید موضوع را با پرستار یا پزشک معالج خود در میان بگذارد. متخصص طب فیزیکی مناسب‌ترین وضعیت را برای جلوگیری از ایجاد زخم بستر پس از سکته مغزی توصیه می‌کند.

اقدامات ضروری در خانه سالمندان و بیمارستان برای پیشگیری از زخم بستر

پرستاران و پزشکان بهترین برنامه‌ را برای مراقبت از پوست بیمار تهیه می‌کنند. اگر بیمار نتواند حرکت کند، کارکنان بیمارستان یا خانه سالمندان بیمار را روی تخت جابجا می‌کنند. همچنین از فراورده‌های خاصی برای مراقبت از پوست استفاده می‌شود و متخصص تغذیه نیز بر وضعیت تغذیه بیمار نظارت می‌کند. اگر پزشک به ایجاد زخم بستر پس از سکته مغزی مشکوک شود، فشار روی موضع کاهش داده می‌شود. همچنین گاهی از تخت یا تشک مخصوص برای توزیع مجدد فشار استفاده می‌شود.



اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

بی اختیاری ادرار ناشی از ضایعه نخاعی

مثانه عصبی یا نقص عملکرد نوروژنیک مثانه در اثر ضایعه نخاعی مشکلات متعددی را برای بیمار ایجاد می‌کند. بی‌اختیاری، اختلال کلیه، عفونت مجاری ادراری، ایجاد سنگ و مختل شدن روند معمول زندگی تنها چند مورد از عوارض مثانه عصبی است. یکی از مهمترین مشکلاتی که پس از ضایعه نخاعی برای فرد بوجود می‌آید بی اختیاری ادراری است. این مسئله می‌تواند همه جوانب زندگی یک فرد را تحت تاثیر قرار دهد. راه‌های درمان این مشکل به تقویت عضلات تحتانی لگن می‌پردازند و با انجام فیزیوتراپی به بهبود بیماران کمک شایانی می‌کنند.

ضایعه نخاعی بر اثر عوامل متعدد ممکن است برای هر فرد بوجود آید و عملکرد اعضای بدن را دچار مشکل سازد. یکی از این مشکلات بی اختیاری ادراری است که بر اثر ضایعه نخاعی در ناحیه کمر بوجود می‌آید. پزشکان برای بیمارانی که از این مشکل رنج می‌برند روش‌ها و دستگاه‌های مختلفی به کار می‌گیرند. از جمله این روش‌های درمانی می‌توان به تمرینات ورزشی کگل، محرک‌های الکتریکی و دستگاه‌های بیو فیدبک اشاره کرد. تمامی این درمان‌ها در کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان با استفاده از متدولوژی روز دنیا و تحت نظر متخصصین ما در کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان انجام می‌شود. برای کسب اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

سازو کار عملکرد مثانه


ساز و کار عملکرد مثانه

ادرار در لوله‌های باریکی به نام حالب رو به پایین جریان دارد، جریان ادرار در حالت عادی یک‌طرفه است. حالب‌ها به مثانه متصل‌ هستند، مثانه عضو کیسه مانندی است که ادرار را در خود نگه می‌دارد و نسبت به فشار حساس است. وقتی مثانه پر می‌شود، فشار آن افزایش می‌یابد و عصب‌ها پیامی را از راه نخاع به مغز می‌فرستند. زمانی که فرد آماده تخلیه مثانه می‌شود، مغز پیامی را از راه نخاع به مثانه می‌فرستد و به عضله دترسور دستور می‌دهد که منقبض شود و به عضله اسفنکتر، دریچه دور بخش فوقانی میزراه، دستور می‌دهد که شل و باز شود. سپس ادرار در میزراه پایین می‌رود و از بدن خارج می‌شود. فرایند تخلیه ادرار فرایندی ظریف است که به هماهنگی عضلات نیاز دارد. اما سیستم عادی کنترل ادرار بدن پس از فلج شدن مختل می‌شود و دیگر پیام‌ها بین عضلات مثانه و مغز مبادله نمی‌شود. هر دو عضله دترسور و اسفنکتر به دلیل عدم کنترل مغز پرکار می‌شود. دترسور پرکار حتی در حجم‌های کم ادرار به اسفنکتر پرکار فشار می‌آورد، در نتیجه فشار مثانه افزایش می‌یابد و مشکلاتی مانند بی‌ اختیاری ادرار، تخلیه ناقص ادرار، برگشت ادرار، عفونت‌های مکرر مثانه، سنگ، هیدرونفروز (ورم کلیه)، پیلونفریت (التهاب کلیه) و از کار افتادن کلیه بروز می‌یابد.

علل ناراحتی‌های ادراری


  • ضایعه نخاعی (SCI) یکی از علل شایع مثانه عصبی است. قطع نخاع برای فلج شدن از سطح آسیب دیده ستون فقرات به پایین (برای مثال گردن) ضروی نیست. کوفتگی نخاع یا اختلال در جریان خون به توانایی نخاع برای انتقال سیگنال‌های عصبی آسیب می‌زند.
  • سندرم کودا اکوینا (CES) زمانی بروز می‌یابد که ریشه‌های عصب‌های نخاعی پایین کمر تحت فشار قرار بگیرد. سندرم کودا اکوینا عارضه‌ای نادر، اما جدی و یک مورد اورژانسی است که به اقدام فوری نیاز دارد.

علائم معمول ناراحتی‌های دستگاه ادراری ناشی از ضایعه نخاعی


  •  حجم کم یا زیادی از ادرار بدون هیچ هشداری تخلیه می‌شود یا مثانه بدون آن که فرد ضرورت رفتن به سرویس بهداشتی را حس کند، تخلیه می‌شود.
  •  ناتوانی در تخلیه کامل مثانه
  •  عفونت‌های مجاری ادراری (UTIs)

مدیریت بی‌اختیاری


ضایعه نخاعی در هر سطح از ستون فقرات تقریباً همیشه منجر به بی‌اختیاری روده و مثانه می‌شود، چون عصب‌های کنترل کننده این اندام‌های داخلی به پایه نخاع (سطوح S2-4) متصل‌ هستند، و سپس همراه با رشته عصب‌های کودا اکوینا، دم اسب رو به پایین می‌روند. بی‌اختیاری ادرار برای بسیاری از افراد یکی از وحشتناک‌ترین کابوس‌ها است، تصور از دست دادن کنترل ساده‌ترین عملکردهای بدن و تحمل شرم و خجالت ناشی از این اتفاق غیرقابل کنترل به ترس مرگباری دامن می‌زند. درهر حال هرچند بیمار این اندام‌ها را مانند قبل از ضایعه نخاعی تحت کنترل ندارد، اما با بهره‌گیری از تکنیک‌ها و تجهیزات متنوع و برنامه‌ریزی منظم و موثر برای تخلیه مثانه می‌توان عملکرد مثانه و روده را تحت کنترل درآورد. این تکنیک‌ها شامل استفاده از حرکت، فشار، جایگذاری الکترودها و یا مصرف داروها برای تحریک عضلاتی می‌شود که دیگر به پیام‌های مغز واکنش نشان نمی‌دهند. رژیم غذایی موثر و یا مصرف دارو برای سریع یا آهسته کردن شیوه حرکت مایعات و جامدات در بدن، استفاده از لوله‌ها و کیسه‌های تخلیه، تغییر مسیر مجراهای تخلیه بدن و استفاده از پوشک و لباس‌های مخصوص برای جذب ترشحات نیز به مدیریت بی‌اختیاری کمک می‌کند. مورد هر بیمار با دیگری متفاوت است، اما بهره‌گیری موثر از درمان مناسب یا ترکیبی از درمان‌های فوق به بیمار کمک می‌کند تا کنترل مثانه و روده را تاحدی به دست آورد و زندگی معمولی خود را ادامه دهد.

اقدام‌های لازم پس از رویارویی با مشکل بی‌اختیاری


مرحله1: یافتن روشی سریع برای مدیریت عارضه

پس از شروع درمان بی‌اختیاری مدتی طول می‌کشد تا بی‌اختیاری مدیریت شود. اما اگر اولین بار است که با مشکل بی‌اختیاری روبرو می‌شوید، احتمالاً در جستجوی روش‌های سریعی برای مدیریت این وضعیت هستید. خوشبختانه محصولات متنوعی برای کمک به مدیریت بی‌اختیاری، شب ادراری و علائم دیگر وجود دارد.

مرحله 2: ارزیابی وضعیت

بی‌اختیاری علل متعددی دارد و به شیوه‌های مختلفی بروز می‌یابد. ممکن است کنترل مثانه (بی‌اختیاری ادرار) یا کنترل روده (بی‌اختیاری مدفوع) از دست برود. بی‌اختیاری می‌تواند پی‌آمد آسیب‌دیدگی یا ابتلا به بیماری باشد. بی‌اختیاری ممکن است شدید یا خفیف باشد. دلیل بی‌اختیاری هر چه که باشد، تعیین شدت مشکل نخستین گام برای مدیریت آن است. حدوداً باید یک هفته به نوع بی‌اختیاری توجه کنید و محرک‌های آن را بشناسید.

مرحله 3: اندازه‌گیری قدرت عضلات کف لگن

عضلات کف لگن نقش مهمی در سلامت مثانه و ورده دارند. عضلات کف لگن از داخل استخوان شرمگاهی تا مقعد کشیده شده است و دور واژن، میزراه و راست روده پیچیده شده و آنها را شبیه به یک سبد کرده است. این عضلات مثانه و روده را نگه می‌دارد و رابطه جنسی را لذت‌بخش می‌سازد. برای اندازه‌گیری قدرت عضلات کف لگن نیاز به کمک متخصص دارید. این اندازه‌گیری بسیار مهم است، چون به این طریق می‌توانید عضلاتی را بشناسید که باید آنها را با ورزش کردن قوی کنید. همچنین متوجه می‌شوید که کدام عضلات را باید منقبض کنید.

مرحله 4: ورزش کردن برای تقویت عضلات کف لگن

عضلات کف لگن نیز مانند بقیه عضلات بدن برای قوی ماندن نیاز به ورزش منظم دارند.

تشخیص مشکلات دستگاه ادراری پس از ضایعه نخاعی


آزمایش‌های غربالگری

آزمایش‌های مختلفی برای تعیین مشکلات دستگاه ادراری و بی اختیاری ادرار ناشی از ضایعه نخاعی انجام می‌شود.

تست‌های آزمایشگاهی

  • کراتینین سرم (آزمایش خون): کلیه‌ها کراتینین را تصفیه می‌کنند. بنابراین بالا بودن غلظت کراتینین در خون به این معنا است که کلیه‌ها عمل تصفیه را به خوبی انجام نمی‌دهند. برای این که آزمایش خون مفید باشد، باید ظرف یک بازه زمانی معین تکرار شود تا تغییرات بررسی شود. افزایش میزان کراتینین علامت وجود مشکلات کلیوی است.
  • دفع کراتینین: نمونه ادرار 24 ساعته به منظور بررسی عملکرد تصفیه توسط کلیه‌ها جمع‌آوری می‌شود. نتایج این آزمایش چندان قابل اعتماد نیست، بنابراین آزمایش‌های دیگری برای یک غربالگری صحیح انجام می‌شود.

آزمایش‌های تصویربرداری

  •  سونوگرافی روش تصویربرداری بدون اشعه و بی‌خطری است که سنگ‌ها یا انسدادها را نشان می‌دهد.
  •  سی تی اسکن کلیه، حالب و مثانه (CT-KUB)، برای سی تی اسکن از تشعشع بالایی استفاده می‌شود و احتمال ابتلا به سرطان در اثر انجام سی تی اسکن یک در سه هزار است. سی تی اسکن آزمایش روتینی نیست، اما در موقعیت‌های خاص مفید است.
  • اسکن کلیه، اسکن عملکرد کلیه را نشان می‌دهد، اما تصویر واضح نیست.

درمان بی‌ اختیاری ادرار ناشی از ضایعه نخاعی


پیش‌آگهی بهبود بی اختیاری ادرار ناشی از ضایعه نخاعی به نوع، شدت و محل ضایعه‌ای بستگی دارد که باعث بروز مشکلات مثانه شده است و می‌توان آن را برحسب نقص‌های دائمی، نقص‌های برطرف شونده پس از درمان عارضه و نقص‌هایی که نیاز به درمان و یا جراحی دارد، تقسیم‌بندی کرد. بیماران باید در زمینه‌های زیر آموزش ببینند:

  •  تکنیک‌های صحیح خودسوندگذاری متناوب، شامل زمان‌بندی و تناوب
  •  تاثیر داروهای خوراکی بر عملکرد مثانه
  •  استفاده از تکنیک‌های تسهیل کننده تخلیه مثانه، مانند روش‌های Credé و Valsalva
  •  استفاده موثر از وسایل کمکی برای مراقبت از مثانه
  •  عارضه‌ها و بیماری‌های مزمن احتمالی
  •  مدیریت موارد اورژانسی، مانند خارج نشدن ادرار پس از پیچ خوردن سوند
  •  پیشگیری از عوارض احتمالی، مانند عفونت مجاری ادراری، سرطان مثانه و اورولیتیاز (سنگ‌های ادراری)

درمان دارویی

عفونت‌های مجاری ادراری و آنتی بیوتیک

هنگام مصرف آنتی بیوتیک برای درمان عفونت‌های مجاری ادراری (UTIs) باید بین عفونت‌های واقعی و کلونیزاسیون تفاوت قائل شد.

  •  اگر باکتری در ادرار وجود داشته باشد و وجود آن در آزمایش مشخص شده باشد، همچنین بیمار دچار علائمی مانند تب، درد و اسپاستیسیتی باشد، عفونت باید با آنتی بیوتیک درمان شود.

اگر باکتری در ادرار وجود داشته باشد، اما علائمی مشاهده نشود، کلونیزاسیون وجود دارد و بیمار نباید آنتی بیوتیک مصرف کند.

تزریق بوتاکس در مثانه

تزریق بوتاکس در مثانه

اگر داروهای خوراکی (آنتی کولینرژیک‌ها) عضلات مثانه را آن‌قدر شل نکند که بتوان ICP انجام داد، بوتاکس در عضله مثانه تزریق می‌شود. ماندگاری اثر بوتاکس شش تا نه ماه است. پس از آن که اثر بوتاکس از بین رفت، بی‌اختیاری دوباره شروع می‌شود وباید تزریق را تکرار کرد.

ورزش‌های کگل

ورزش های کگل

ورزش‌های کگل یا تمرین‌های تقویت کننده عضلات کف لگن برای قوی کردن عضلات کف لگن انجام می‌شود که حالب، مثانه، روده کوچک و راست روده را نگه می‌دارد.

تحریک الکتریکی عملکردی (FES) پس از بی‌ اختیاری ادرار ناشی از ضایعه نخاعی

تحریک الکتریکی بی اختیاری

تحریک الکتریکی عملکردی تخلیه مثانه را بدون نیاز به سوند ممکن می‌سازد. تحریک کننده طی یک عمل جراحی جایگذاری می‌شود و زمانی که کلید روی محرک خارجی جابجا می‌شود، الکترود مثانه را تحریک و وادار به منقبض شدن می‌کند. برای جایگذاری تحریک کننده لازم است که ریشه‌های عصب خاجی بریده شود و بیمار از سوند کاندومی یا کیسه تخلیه ادرار استفاده کند یا پس از روشن کردن دستگاه، خود را به سرویس بهداشتی برساند. از این دستگاه می‌توان برای تحریک دفع و خروج مدفوع نیز استفاده کرد. مدت کوتاهی است که این دستگاه با نام دستگاه Vocare در امریکا به فروش می‌رسد و در اروپا نیز قابل تهیه است. در حال حاضر پژوهشگران در حال ساخت دستگاه تحریک الکتریکی (FES) جدیدی در کلیولند هستند که از یک الکترود برای بلوک ریشه‌های حسی خاجی استفاده می‌کند تا نیازی به قطع ریشه‌های عصبی نباشد. چنانچه ضایعه نخاعی کامل نباشد، می‌توان از این دستگاه استفاده کرد.

درمان جراحی

  •  اگر باز بودن اسفنکتر علت بی‌اختیاری باشد، اسفنکتر ادراری مصنوعی جایگذاری می‌شود. اسفنکتر مصنوعی جایگزین عضلات اسفنکتر می‌شود. البته چون احتمال عفونت کردن دستگاه‌های مصنوعی وجود دارد، این جراحی چندان برای بیماران دچار ضایعه نخاعی رواج ندارد. با این حال برخی از متخصصین اورولوژی استفاده از اسفنکتر مصنوعی را تحت شرایطی خاص توصیه می‌کنند.
  •  بزرگ کردن مثانه، جراح بخشی از روده را به مثانه پیوند می‌زند تا مثانه بزرگتر شود. این عمل برای بیمارانی مفید است که ICP انجام می‌دهند و علی‌رغم مصرف دارو، مثانه‌شان حجم کمی از ادرار را نگه می‌دارد.
  • تغییر مسیر خروج ادرار از میزراه
  • یوروستومی، جراح با استفاده از تکه‌ای از روده لوله‌ای ایجاد می‌کند که از مثانه به بیرون بدن می‌رود، مشابه این عمل کلوستومی نامیده می‌شود و برای خروج مدفوع انجام می‌شود. ادرار از بدن خارج و در کیسه‌ای جمع می‌شود که به منفذ خروجی (استوما) بسته شده است. این عمل صرفاً در صورت بروز عوارض وخیمی انجام می‌شود که به درمان‌های دیگر واکنش نشان نداده باشد.
  • میتروفانوف (شکاف قابل سوندگذاری)، جراح لوله باریکی را با استفاده از تکه‌ای از روده ایجاد می‌کند که مثانه را به شکم متصل می‌کند و درآنجا سوندگذاری برای تخلیه مثانه انجام می‌شود و لازم نیست که سوند را وارد میزراه کرد.


اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

شاید در نظر اول سکته مغزی ارتباطی با بارداری نداشته باشد، اما متاسفانه سکته مغزی خطری جدی است که بانوان باردار را تهدید می‌کند. به طور متوسط از هر صدهزار مادر آینده، دو تا هفتاد نفر دچار سکته مغزی می‌شود. با در نظر گرفتن این آمار، سکته مغزی عارضه نادری در دوران بارداری به نظر می‌رسد، اما واقعیت این است که هر ساله چند هزار زن در سراسر جهان، سکته مغزی را در دوران بارداری یا در چند هفته نخست پس از زایمان تجربه می‌کنند. مهم‌تر این که سکته مغزی علت 10 درصد از مرگ‌های مرتبط با بارداری است. حدود 10 % از موارد سکته مغزی پیش از زایمان و قریب به 40 % هنگام زایمان یا پس از آن اتفاق می‌افتد، 50 % باقیمانده نیز مدتی پس از تولد نوزاد، معمولاً ظرف 6 هفته رخ می‌دهد. هورمون‌ها، بارداری، وضع حمل و نیز دیگر عوامل خاص جنسی زنان را بیشتر از مردان در معرض خطر انسداد مرگبار عروق مغز قرار می دهد. درمقایسه بین زنان باردار جوان و همسالان آن ها انجام شد، زنان باردار خطر سکته مغزی بالاتری داشتند. در حالی که سکته در زنان جوان بسیار کم است. ولی با توجه به پژوهش‌ها، پس از بارداری این ریسک افزایش می‌یابد.  در راستای معالجه بیمارانی که در دوران بارداری دجار سکته مغزی شده‌اند داروها وهمچنین برای پیشگیری سکته مغزی در دوران بارداری توصیه‌هایی شده است.

سکته مغزی قبل، درحین و یا بلافاصله بعد از بارداری از جمله بیماری‌هایی ایست که می‌تواند فرد، فرزند و حتی کل خانواده را تحت تاثیر قرار دهد. با توجه به پژوهش‌های انجام شده در این حوزه احتمال سکته مغزی در زنان باردار بیشتر از زنان جوان است. بنابراین پیشگیری از این بیماری و تشخیص سریع آن در زمان وقوع، ارائه بهترین عملکرد و انجام موثرترین درمان در زنان باردار از اهمیت بالایی برخوردار است. با شناخت علائم سکته می‌توان به تشخیص آن سرعت بخشید. از جمله این علائم می‌توان به افتادگی صورت، ضعف یا بی حسی دست یا پا، مشکل در صحبت کردن و یا سر درد شدید اشاره کرد. ارائه انواع روش‌های پیشگیری از سکته مغزی و راه‌ها ی درمان آ نها در کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان انجام می‌شود. برای اطلاعات بیشتر با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ با ما در ارتباط باشید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

موقعیت‌هایی که خطر سکته مغزی را در دوران بارداری افزایش می‌دهد


در دو حالت زیر احتمال سکته مغزی در دوران بارداری افزایش می‌یابد:

  •  خانمی که قصد باردار شدن دارد، سابقه سکته مغزی دارد یا طی هفته‌های قبلی دچار سکته مغزی شده است، در این حالت تمرکز بر روی مدیریت و پیشگیری ثانویه قرار دارد.
  •  نقص‌های عصبی ناگهان در دوران بارداری یا بلافاصله پس از زایمان (ظرف 6 هفته) بروز می‌یابد، در این حالت تمرکز بر روی بروز سکته مغزی حاد یا حمله ایسکمی گذرا (TIA) قرار دارد و معاینات و تشخیص اورژانسی، مدیریت سریع و بهبودی در دستور کار قرار می‌گیرد.

پیچیدگی‌ها و وابستگی‌های متقابلی که در این بیماران مشاهده می‌شود، نیاز به اتخاذ یک رویکرد فردی بر پایه زمان سکته مغزی در دوران بارداری دارد.

علل سکته مغزی در دوران بارداری


سکته مغزی، یعنی شروع ناگهانی نقص عملکرد مغز به دلیل مشکل عروقی، یکی از شایع‌ترین علل ناتوانی درازمدت است. اگرچه بانوانی که در سن فرزندآوری قرار دارند، به ندرت دچار سکته مغزی می‌شوند، با این حال سکته مغزی برای زن جوانی که درصدد شروع تشکیل خانواده است، ناامید کننده‌تر است. خطر ایسکمی سکته مغزی و خونریزی داخل مغز در دوران بارداری و پس از زایمان افزایش می‌یابد، البته درصد شیوع‌های متفاوتی برآورد شده است. بعضی از دلایل سکته مغزی، مانند مسمومیت حاملگی (پره اکلامپسی) و فشار خون بالا (اکلامپسی)، آمبولی مایع آمنیوتیک، آنژیوپاتی پس از زایمان و کاردیومیوپاتی پس از زایمان مختص دوران بارداری و پس از زایمان است. البته داده‌های اندکی درباره این بیماری‌ها وجود دارد. دغدغه اصلی به نبود اطلاعات درباره پیشگیری و مدیریت حاد سکته مغزی در دوران بارداری مربوط می‌شود.

علائم


افتادگی صورت، ضعف بازو و اختلالات گفتار نشانه‌های معمول هشدار دهنده سکته مغزی است. در صورت مشاهده این علائم باید بلافاصله به بیمارستان مراجعه کنید. البته این علائم گاهی ناشی از دیگر عارضه‌های بارداری است. التهاب عصب صورت یا فلج بل باعث افتادگی عضلات صورت می‌شود. سندرم تونل کارپال یکی از عوارض شایع بارداری است و با گزگز و ضعف بخش داخلی دست، نه بازو همراه است. دیگر علائم سکته مغزی در بارداری عبارت است از سردرد شدید، تشنج یا ضعف یک طرف یا بخش‌هایی از بدن. در صورت مواجهه با این علائم حتماً به پزشک مراجعه کنید، تا ایشان علت بروز این علائم را تعیین کنند.

عامل‌های خطر


بعضی از عامل‌های خطر سکته مغزی بارداری تفاوتی با شرایط عادی ندارد و شامل سن بالا، چاقی، میگرن، استعمال دخانیات و بیماری قلبی می‌شود. اما بعضی عامل‌های خطر مختص بارداری است و شامل دیابت بارداری، فشار خون بالا در دوران بارداری و افزایش خونریزی پس از زایمان می‌شود. فشار خون بالا عامل بسیار مهمی است و یک سوم از موارد سکته مغزی بارداری ناشی از فشار خون بالا است.

کاهش خطر سکته مغزی

چنانچه عامل‌های خطر سکته مغزی در بارداری درباره شما صدق می‌کند، حتماً توصیه‌های پزشک را درباره مصرف داروهای کاهش دهنده فشار خون یا رقیق کننده‌های خون رعایت کنید تا خطر تشکیل لخته خون کاهش یابد. در صورت بروز هرگونه علائم، به ویژه اگر علائم پس از زایمان و ترخیص از بیمارستان مشاهده شد، به سرعت به پزشک یا بیمارستان مراجعه کنید. اکثر مادران خود را وقف نوزاد می‌کنند، به اندازه کافی نمی‌خوابند و به سلامت خود توجه نمی‌کنند. اما هرچه سریع‌تر برای درمان اقدام کنید، شانس بهبودی بیشتر می‌شود.

تشخیص سکته مغزی و ترومبوز وریدهای مغز در دوران بارداری


تشخیص سکته مغزی در بارداری به دلیل ترس از آسیب دیدن جنین در زمان انجام آزمایش با تاخیر انجام می‌شود. برای مثال پزشک برای انجام ام آر آی مردد است، چون ممکن است میدان‌های مغناطیسی، به ویژه در سه ماهه اول بر روی جنین اثر بگذارد. در اکثر موارد باید تست کامل سکته مغزی، شامل سی تی اسکن و یا MRI، نوار قلب و سونوگرافی و سونوگرافی عروق انجام شود. نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی) تست استانداردی است که به منظور ارزیابی منشأ آمبولی قلب از بیماران سکته مغزی گرفته می‌شود و انجام آن برای بیماران با نژاد آسیایی بسیار مهم است.

درمان سکته مغزی حاد بارداری


مسائل مهمی که در خصوص سکته مغزی در دوران بارداری باید به آن توجه شود، در نمودار بالا نشان داده شده است. انتخاب درمان مناسب سکته مغزی در دوران حاملگی به دلیل وجود خطر مسمومیت جنین دشوار است، خطر آسیب دیدن جنین به ویژه در سه ماهه اول بارداری بسیار بالا است. مداخله درمانی با توجه به علت سکته مغزی، موثر بودن درمان پیشنهادی و احتمال آسیب زدن آن به مادر و جنین و با در نظر گرفتن هفته بارداری انجام می‌شود.  مهم این است که سکته مغزی در بارداری در مراحل اولیه تشخیص داده شود و به سرعت برای درمان اقدام شود تا عوارض به حداقل برسد و نتایج بهتری از درمان گرفته شود. چنانچه مادر سابقه سکته مغزی داشته باشد، متخصص زنان و زایمان باید بیمار را به دقت تحت نظر بگیرد، با این توصیف آگاهی متخصص زنان از سکته مغزی ضروری است.

درمان با داروهای ضدانعقاد

UFH و LMWH آسیبی به جنین نمی‌زند، چون این داروها از جفت به جنین منتقل نمی‌شود و باعث خونریزی جنین نمی‌شود، هرچند احتمال خونریزی در محل اتصال رحم به جفت وجود دارد. نتایج مطالعات متعدد بیانگر ایمنی درمان با UFH/LMWH برای جنین است. در مقابل وارفارین از جفت به جنین منتقل می‌شود و باعث خونریزی و ناهنجاری‌های جنینی می‌شود. البته اگر وارفارین در 6 هفته نخست بارداری مصرف شود، مشکلی پیش نمی‌آید، اما مصرف آن در هفته‌های ششم تا دوازدهم بارداری با خطر بروز ناهنجاری‌های جنینی همراه است. به علاوه وارفارین اثر ضدانعقادی بر روی جنین دارد، که به ویژه در زمان زایمان نگران کننده است، چون ممکن است اثر وارفارین و آسیب‌های ناشی از زایمان منجر به خونریزی نوزاد شود. بنابراین بهتر است وارفارین در دوران بارداری مصرف نشود.

درمان با داروهای آنتی پلاکت

مشخص نیست که آیا درمان با آسپرین در سه ماهه اول بارداری ایمن است یا خیر. اگرچه مطالعاتی که با اتکاء به داده‌های قبلی انجام شده است، نشان دهنده افزایش خطر ناهنجاری‌های جنینی به علت مصرف آسپرین در دوران بارداری است، اما مطالعات آینده‌نگر این نتیجه را تایید نکرده است.

درمان با داروهای ترومبولیتیک

هیچ اطلاعاتی در زمینه مصرف داروهای ترومبولیتیک در دوران بارداری وجود ندارد، چون مصرف این دارو در آزمایش‌های بالینی بررسی نشده است. تا به امروز اطلاعات محدود به موارد گزارش شده و موردهای اتفاقی، شامل عارضه‌های مختلف لخته شدن خون، مانند آمبولی ریه، ترومبوز وریدهای عمقی، حمله قلبی، ترمبوز دریچه مصنوعی قلب و سکته مغزی ایسکمی است. فعال کننده بافتی پلاسمینوژن (rt-PA) به دلیل اندازه مولکولی بزرگ از مانع جفت رد نمی‌شود و مطالعه روی مدل حیوانی هیچ گونه آسیب جنینی را نشان نداده است. با این حال اثر این دارو بر روی جنین به طور کامل بررسی نشده است. همچنین نگرانی‌هایی درباره تاثیر دارو بر روی جفت و در نتیجه افزایش خطر زایمان زودرس، سقط جفت یا مرگ جنین وجود دارد.

پیشگیری از سکته مغزی در دوران بارداری


اطلاعات بسیار کمی درباره پیشگیری از سکته مغزی در بارداری وجود دارد و هیچ آزمایش تصادفی کنترل شده‌ای انجام نشده است. مصرف آسپرین موضوعی بحث‌برانگیز است، چون آزمایش‌های انجام شده بر روی حیوانات بیانگر افزایش خطر بروز ناهنجاری‌های مادرزادی است. به علاوه مطالعات متعدد انجام شده بر روی انسان‌ها بیانگر افزایش خطر بروز بدشکلی‌هایی مانند نقص لوله عصبی، نقص‌های قلب، هیپوسپادیاس، لب شکری (شکاف لب و کام)، گاستروشزی و تنگی دریچه پیلور است. خطرهای احتمالی دیگر شامل خونریزی مادر یا جنین و انسداد زودهنگام مجرای شریانی باز می‌شود. پژوهش‌های متعدد نشان نمی‌دهد که مصرف آسپرین خطر ناهنجاری‌های مادرزادی را افزایش داده باشد، اما به نظر می‌رسد که بین مصرف آسپرین در سه ماهه اول بارداری و گاستروشزی ارتباط وجود داشته باشد. با این حال دلیلی دال بر خطرناک بودن مصرف آسپرین و تاثیر آن بر سقط جفت، خونریزی داخل بطنی جنینی یا ناهنجاری‌های مادرزادی وجود ندارد.



اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

بی‌اختیاری پس از سکته مغزی یکی از عوارض بسیار شایع است که بر توانایی بیمار برای کنترل مثانه و روده تاثیر می‌گذارد. اگر شما نیز یکی از افرادی هستید که تجربه سکته مغزی دارید، مهمترین نکته‌ای که باید به خاطر داشته باشید این است که بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع تقصیر شما نیست، بلکه یکی از عوارض بسیار شایع سکته مغزی است که می‌توان آن را درمان کرد.

اختلال کنترل مثانه پس از سکته مغزی یک عارضه بسیار شایع است که باعث خجالت، شرمندگی و ناامیدی بیمار می‌شود. افسردگی نیز یکی از عوارض شایع سکته مغزی است زیرا اختلال در فرایند کنترل ادرار می‌تواند فعالیت‌های اجتماعی، کاری، روابط فردی و جنسی بیمار را تحت تاثیر قرار دهد. حدود نیمی از افرادی که به خاطر سکته مغزی به بیمارستان مراجعه می‌کنند، دچار بی‌اختیاری ادرار و یک‌سوم از آن‌ها دچار بی‌اختیاری مدفوع می‌شوند که امری کاملاً طبیعی است. این مشکل برای بسیاری از بیماران بسیار حساس و خجالت‌آور است و برخی از بیماران حس می‌کنند که دیگر شأن و منزلت خود را از دست داده‌اند. به دست آوردن مجدد کنترل مدفوع آسان‌تر از بازیابی کنترل ادرار است. کنترل مجدد ادرار می‌تواند در روحیه بیمار تأثیر زیادی داشته باشد و روند کلی بهبودی او را نیز تسریع کند. در صورت وجود چنین عوارضی، می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل کرده یا به کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان مراجعه نمایید.  همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

بی‌اختیاری به از دست دادن کنترل ادرار از مثانه، یا مدفوع و گاز از روده گفته می‌شود. بی‌اختیاری به درجات مختلف دسته بندی می‌شود و از نشت خفیف تا بی‌اختیاری کامل متغیر است. بی اختیاری ادرار در سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که سکته، قسمت‌های مختلفی از مغز را درگیر می‌کند که وظیفه کنترل مثانه و روده را برعهده دارند. خوشبختانه مشکلات مربوط به بی اختیاری پس از یک دوره زمانی کوتاه به صورت خود به خود از بین می‌روند.

انواع مداخلات و یا اقدامات درمانی


بی‌اختیاری ادراری ( UI ) یکی از مشکلات اصلی پس از سکته مغزی است که طی چند روز و چند هفته اول پس از سکته میزان شیوع آن بین 37 تا 79 درصد است. اختلال بی اختیاری ادرار بعد از سکته مغزی به سه گروه تقسیم می‌شود که عبارتند از بی‌اختیاری فوریتی ( UUI )، بی‌اختیاری عملکردی ( FUI ) و بی‌اختیاری استرسی ( SUI ). می‌توان به کمک کار درمانی و یا فیزیوتراپی به رفع این عارضه پرداخت.

  •  بی اختیاری فوریتی یکی از شکایات بیماران است که در پی نشت غیر ارادی ادرار که با نیاز به دفع فوری همراه است، رخ می‌دهد که می‌تواند پس از سکته مغزی یا تورم بافت مغز رخ دهد.
  •  بی‌اختیاری عملکردی به ناتوانی در نگه داشتن ادرار گفته می‌شود که به علت مشکلات عملکردی مانند فلج یک طرف بدن، ناتوانی حرکتی و موانع محیطی مانند در دسترس نبودن سرویس بهداشتی رخ می‌دهد.
  •  بی اختیاری استرسی یکی از شکایات شایع در میان بیماران است که در پی عطسه، سرفه، یا خندیدن دچار نشت ادرار می‌شوند. این عارضه معمولا قبل از سکته مغزی رخ می‌دهد اما پس از سکته مغزی، بیمار با هر بار سرفه کردن که با دیسفاژی و قطع شدن تنفس همراه است، بدتر می‌شود.

اگرچه هیچ گونه ارزیابی مخصوصی برای توابخشی بی اختیاری ادرار در سکته مغزی وجود ندارد، انجمن بین المللی مشاوره در خصوص راه حل‌های پیشنهادی برای بی‌اختیاری ادراری، دستور الملل ویژه‌ای را پیشنهاد داده است که شامل یادداشت کردن تعداد دفعاتی است که بیمار به سرویس بهداشتی می‌رود، علائم و کیفیت زندگی او، پرسش نامه‌های مخصوص بی‌اختیاری ادرار، معاینه جسمانی از قبیل معاینه کف لگن، ارزیابی وضعیت اجابت مزاج، و نیاز به وسایل کمکی است. همچنین ارزیابی‌های ویژه‌ای در خصوص موارد مرتبط با اجابت مزاج بیمار در طول روز وجود دارد.

مشکلات مربوط به کنترل مثانه و روده که پس از سکته مغزی رخ می‌دهند


پس از سکته مغزی، مشکلات متعددی در خصوص کنترل مثانه و روده رخ می‌دهد که شایع ترین آنها عبارتند از:

  •  تکرار ادرار، نیاز به دفع مکرر ادرار در طول روز
  •  بی اختیاری عملکردی به اختلال در رسیدن به موقع به سرویس بهداشتی به علت مشکلات جسمانی، در دسترس نبودن سرویس بهداشتی، پوشیدن لباس‌هایی که در آوردن آنها برای بیمار دشوار است.
  •  بی‌اختیاری فوریت، نیاز به دفع فوری و غیر قابل کنترل ادرار که این عارضه می‌تواند منجر به خیس شدن لباس بیمار شود.
  •  احتباس ادراری، بیمار نمی‌تواند به طور کامل مثانه خود را تخلیه کند یا آنکه مقدار زیادی از ادرار در مثانه او باقی می‌ماند.
  •  بی‌اختیاری شبانه، بیمار باید در طول شب چندین بار به سرویس بهداشتی برود.

مشکلات مربوط به کنترل عملکرد روده پس از سکته مغزی بسیار شایع است. این مواردی عبارتند از یبوست ( دشوار بودن یا دردناک بودن دفع مدفوع خشک و سفت )؛ بی‌اختیار مدفوع و اسهال برخی از مشکلات مربوط به کنترل روده می‌تواند باعث بی‌اختیاری ادراری یا بدتر شدن آن شوند. برخی از داروها نیز می‌توانند باعث اختلال در کنترل مثانه یا روده شوند.

ارزیابی کنترل مثانه

می‌توان از بروز اختلال در کنترل مثانه ( یا روده ) جلوگیری کرد، این عارضه را درمان کرد، و بهتر کنترل نمود در صورتی که این عارضه درمان نشود بدتر خواهد شد و به ایجاد مشکلات بیشتر می‌انجامد. اولین گام در حفظ کنترل مثانه، ارزیابی کنترل کامل ادرار توسط متخصص است. برخی از بیماران از بیان مشکل خود خجالت می‌کشند، اما باید بهترین روش را برای کمک به این افراد انتخاب کرد. تیم پزشکی از بیمار در خصوص کنترل مثانه و روده در گذشته سوال می‌پرسند و وجود هرگونه مشکل در خصوص نشت ادرار و سایر اختلالات را مورد بررسی قرار می‌دهند. سپس رژیم غذایی بیمار، میزان مصرف مایعات، سطح تحرک و فعالیت جسمانی، داروهایی که بیمار مصرف می‌کند و سایر عواملی که بر کنترل مثانه تاثیر می‌گذارند، را مورد ارزیابی قرار می‌دهند.

برای بررسی نحوه عملکرد مثانه، انجام برخی آزمایشات ضروری است


اسکن مثانه

یک روش فوری و ساده برای عکسبرداری از مثانه، و بررسی نحوه عملکرد مثانه برای تخلیه ادرار است.

آزمایش ادرار

بیمار باید نمونه ادرار خود را در یک ظرف کوچک جمع آوری کند تا به لحاظ وجود عفونت مورد بررسی قرار گیرد.

ثبت تعداد دفعاتی که بیمار به سرویس بهداشتی می‌رود

بیمار باید مقدار آبی که می‌نوشد، میزان دفع ادرار، و تعداد دفعاتی که نیاز به دستشویی دارد را یادداشت کند. در صورتی که مشکل روده و مثانه بیمار بهتر نشود، پزشک آزمایشات بیشتری را درخواست می‌کند یا بیمار به یک یا چند متخصص ارجاع می‌دهد.

چند نکته در خصوص بی اختیاری ادراری


در این قسمت براساس نظرات سایر بیمارانی که سابقه سکته مغزی داشته اند، به نکات سودمندی در خصوص رفع مشکلات و علائم بی اختیاری می‌پردازیم:

  •  بیمار می‌تواند زیر ملافه خود از پدهای ضد آب استفاده کند.
  •  روی مبلمان را با محافظ پلاستیکی بپوشانند.
  •  یک دست لباس زیر و شلوار اضافی در سرویس بهداشتی قرار دهد، به خود زمان بیشتری برای رسیدن به سرویس بهداشتی بدهد.
  •  از لباس زیرهایی استفاده کند که در صورت لزوم بتواند آنها را دور بیاندازد.
  •  یک دست لباس اضافی در ماشین خود بگذارد.
  •  همیشه دستمال تمیز در دسترس داشته باشد.

این نکات به بیمار کمک می‌کند که با عوارض جانبی و غیر قابل اجتناب بی‌اختیاری ادراری مقابله کند. در حال حاضر به گزینه‌های درمانی موجود برای کاهش عوارض جانبی این عارضه می‌پردازیم.

محصولات سودمند


می‌توان از برخی محصولات برای تسهیل و تسریع رسیدن به سرویس بهداشتی استفاده کرد. این محصولات شامل صندلی مخصوص توالت، قرار دادن ریل روی دیوار کنار سرویس بهداشتی، بطری قابل حمل مخصوص ادرار، و لگن می‌باشند. متخصص کار درمانی یا پرستار می‌تواند در این زمینه به بیمار کمک کند. محصولات متعددی وجود دارند که به خشک ماندن لباس بیمار کمک می‌کنند. این محصولات عبارتند از پدهای یک بار مصرف یا قابل شستشو، شلوار، لباس زیر جاذب، محافظ لباس، روتختی مخصوص و جاذب، پارچه آستر و مواردی از این قبیل بیمار می‌تواند این محصولات را از سوپرمارکت، داروخانه، یا فروشگاه‌های مخصوص خریداری نماید. گاهی اوقات بیمار باید به شرکت عرضه محصولات پزشکی را پیدا کند. همچنین می‌تواند با مرکز امداد تماس بگیرد و نزدیک‌ترین مرکز عرضه محصولات پزشکی را پیدا کند. این مراکز می‌توانند اطلاعاتی از قبیل هزینه هریک از محصولات را در اختیار بیمار قرار دهند. این طرح به افرادی که از مشکلات مربوط به کنترل روده یا مثانه رنج می‌برند، کمک می‌کند و اطلاعات لازم را در خصوص هزینه خرید هریک از این محصولات را در اختیار آنها قرار می‌دهد.

بیمار چه اقداماتی باید انجام دهد


کنترل فوری

بیمار می‌تواند برای نادیده گرفتن نیاز فوری به سرویس بهداشتی، نفس عمیق بکشد یا فعالیت‌های ذهنی پیچیده مانند شمردن اعداد به صورت بر عکس از صد تا صفر را انجام دهد.

اجتناب از مصرف الکل و کافئین

مصرف کافئین الکل باعث دفع بیشتر ادرار می‌شوند بنابراین بیمار باید از مصرف آنها اجتناب کند.

مصرف داروها

مصرف برخی داروها می‌تواند به کاهش دفع ادرار و کاهش میزان دفع مدفوع و بهبود کنترل مثانه و روده کمک کند.

تغییر در رژیم غذایی برای رفع مشکل یبوست

تغییر رژیم غذایی می‌تواند از یبوست و بدتر شدن بی‌اختیاری روده جلوگیری کند. مصرف محصولات حاوی روان کننده و اجتناب خوردن غذاهایی که فیبر کمتری دارند ( مانند پنیر ) می‌توانند به بهبود علائم بیمار کمک کنند.

کاهش وزن

چاقی و اضافه وزن می‌تواند بر عملکرد مثانه تاثیر بگذارد، بنابراین کاهش وزن به بهبود مشکل بی اختیاری کمک می‌کند.

نوشیدن مقدار زیادی آب

بیمار باید روزانه حداقل 8 تا 10 فنجان مایعات مصرف کند ( بهتر است از آب به جای آبمیوه استفاده نماید ). مصرف مایعات از التهاب مثانه جلوگیری می‌کند و باعث بهبود عملکرد روده می‌شود، عملکرد روده بر کنترل مثانه تاثیر می‌گذارد. بیمار باید در آب و هوای و هنگام ورزش کردن مایعات بیشتری مصرف کند.

خانواده بیمار باید از شرایط او مطلع باشند

باید اعضای خانواده بیمار از شرایط او مطلع باشند تا در صورت نیاز بتوانند به او کمک کنند. صحبت کردن در باره مشکلات مثانه دشوار است زیرا این عارضه یک مشکل فردی و بسیار حساس است. با این حال بیمار در خصوص مشکلاتی که دارد با خانواده خود صحبت کند تا بتواند از کمک های لازم بهره مند شود.

بیمار باید از مواردی که باعث التهاب مثانه می‌شود اجتناب کند

مصرف برخی از مایعات باعث تحریک مثانه می‌شود بنابراین بیمار به کررات به سرویس بهداشتی برود. چای، قهوه، نوشیدنی‌های حاوی شکلات، نوشابه، الکل، و نوشیدنی‌هایی که قند و کافئین بسیار زیادی دارند، باعث التهاب و تحریک مثانه می‌شوند. مصرف گوجه فرنگی، مرکبات، نوشیدنی‌های مختلف و محصولات لبنی باعث بروز مشکلات مثانه می‌شود. این مساله در افراد مختلف متفاوت است بنابراین بیمار باید سعی کند غذا و نوشیدنی‌های محرک را شناسایی کند و از مصرف آنها خودداری کند.

بیمار باید به موقع به سرویس بهداشتی برود

بیمار باید به موقع به سرویس بهداشتی برود ( به عنوان مثال هر سه یا چهار ساعت یکبار مثانه خود را تخلیه کند ). در صورتی که بیمار پس از نیاز به دفع ادرار فورا به سرویس بهداشتی برود از توانایی و ظرفیت مثانه او کاسته خواهد شد. بیمار باید از تاخیر در تخلیه مثانه یا روده خود اجتناب کند تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.

درمان بی اختیاری ادرار


انجام دادن برخی تمرینات ورزشی می‌تواند به درمان بی‌اختیاری کمک کند. در بخش زیر به برخی از تمرینات سودمند برای درمان بی اختیاری اشاره می‌کنیم.

باز آموزی مثانه و روده

باز آموزی مثانه به تدریج به حفظ کنترل مثانه و روده به مدت طولانی کمک می‌کند. بیمار در زمان‌های مشخص به سرویس بهداشتی برود، پس سعی کند هر هفته فاصله بین تعداد دفعات تخلیه مثانه و روده را افزایش دهد.

تمرینات مخصوص کف لگن ( تمرینات کگل )

تمرینات کگل می‌توانند به تقویت عضلاتی که در کنترل مثانه نقش دارند، کمک کنند. بیمار باید برای انجام این تمرین به مدت سه ثانیه عضلات کف لگن خود را منقبض کند، پس به مدت سه ثانیه این عضلات را شل نماید. بیمار باید هر روز ده بار این تمرین را انجام دهد و هر روز یک ثانیه به این تمرین اضافه کند. این تمرینات می‌توانند فاصله بین تعداد دفعات تخلیه مثانه را افزایش دهند و عضلات مخصوص کنترل ادرار را تقویت کنند.

چه کسانی می‌توانند به بیمار کمک کنند؟


متخصصان مختلف می‌توانند به بهبود کنترل مثانه یا روده کمک کنند:

  •  متخصص یا تیم پزشکی می‌توانند با تغییر داروها به بهبود عملکرد مثانه یا روده کمک کنند. در برخی موارد، کاتتر موقت می‌تواند به تخلیه کامل مثانه کمک کند.
  •  هنگامی که بیمار در بیمارستان بستری است به او برای رفتن به سرویس بهداشتی کمک کند.
  •  مشاور می‌تواند وسایل و تجهیزات مخصوصی را پیشنهاد کند که به بیمار برای تخلیه بهتر مثانه کمک کند. همچنین انجام دادن برخی تمرینات ورزشی باعث بهبود عملکرد مثانه می‌شود.
  • متخصص کلیه و مجاری ادرار در زمینه مشکلات مربوط به مجاری ادراری تخصص دارد.
  •  متخصص کار درمانی به بیمار کمک می‌کند وسایل و تجهیزات مناسب برای رفتن به سرویس بهداشتی و انتخاب لباس راحت و مناسب کمک کند.
  • متخصص فیزیوتراپی به بیمار برای راه رفتن و توانایی رسیدن به سرویس بهداشتی کمک می‌کند، و تمرینات ورزشی مناسب برای تقویت عضلات کف لگن را پیشنهاد می‌دهد.
  •  متخصص تغذیه می‌تواند رژیم غذایی مناسبی را به بیمار پیشنهاد دهد و برای بهبود عملکرد مثانه و روده میزان مایعات دریافتی بیمار را اصلاح کند.
  •  متخصص گفتار درمانی به بیمار کمک می‌کند بتواند هنگام نیاز به سرویس بهداشتی با دیگران ارتباط برقرار کند و از آنها کمک بخواهد.


اسفند ۵, ۱۳۹۶ مقالات0

فرض کنید به خاطر زانو درد به پزشک مراجعه کرده‌اید و متوجه می‌شوید که پزشک می‌خواهد در زانو تزریق کند. احتمالاً شما هم مانند بسیاری از بیماران مبتلا به آرتروز یا دیگر بیماری‌های التهابی مفصل، زانویتان ناگهان خوب می‌شود و تزریق را از روی ترس به جلسه بعد موکول کنید. از یک طرف درد، ورم و خشکی زانو آزارتان می‌دهد و از طرف دیگر وحشت فرو رفتن سوزن در زانو، وادارتان می‌کند تا هر چه سریع‌تر مطب را ترک کنید. مسلماً تزریق در مفصل، آن هم در مفصل دردناک زانو برای هیچ کس خوشایند نیست. اما بهتر است بدانید که تزریق در مفصل درمانی بسیار موثر برای بیماری‌های التهابی مفصل است. اگر دچار روماتیسم (RA)، آرتروز(OA)، نقرس یا بورسیت (التهاب بورس) هستید، تزریق در مفصل درد و ورم را کاهش می‌دهد و توانایی حرکتی مفصل را بهبود می‌بخشد.

متخصصین ما در کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان با به روزترین تجهیزات و دانش پزشکی به بیماران انواع خدمات ارتوپدی، فیزیوتراپی و توانبخشی را ارایه می‌دهند و در درمان مشکلات حرکتی، درد و التهاب در مفاصل و استخوان همراه بیماران هستند. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره درمان‌های ارتوپدی نظیر تزریق مفاصل و یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

انواع تزریق مفصلی و کاربردهای آن


تزریق در مفصل بهترین راه برای تسکین ورم و درد موضعی، یعنی درد و ورم منحصر به یک مفصل معین است. البته اگر تمام مفاصل بدن درگیر شده و آسیب دیده باشد، تزریق داخل مفصل توصیه نمی‌شود. اما اگر یک مفصل مشکل‌ساز شده باشد، تزریق موثر خواهد بود. تزریق مفصلی نباید جایگزین دیگر درمان‌های آرتریت شود و باید به عنوان بخشی از طرح درمان جامع آرتریت، شامل داروهای خوراکی، ورزش، استراحت، کمپرس سرد و گرم، آتل و زانوبند، استفاده از عصا یا دیگر وسایل کمکی، در نظر گرفته شود. پزشک معالج درمان مناسب را با توجه به نوع و شدت آرتریت انتخاب می‌کند. اگر درمان دارویی و دیگر درمان‌های محافظه کارانه به اندازه کافی موثرنباشد و مفصل همچنان دردناک و متورم باشد، تزریق داخل مفصل توصیه می‌شود.

مراحل تزریق در مفصل


نکته اصلی تزریق داخل مفصل این است که سوزن وارد فضای مفصلی، فضای بین دو سر استخوان‌ها بشود. متخصص مفصل را قبل از فرو کردن سوزن، لمس می‌کند تا محل دقیق ورود سوزن را تعیین کند، سپس ناحیه را با الکل پاک می‌کند و اسپری منجمد کننده به موضع می‌زند. سردی اسپری درد را کمتر می‌کند و به این ترتیب وارد شدن سوزن داخل مفصل تقریباً بدون درد می‌شود. تزریق در بعضی موارد، مانند تزریق در فضای اپیدورال، با استفاده از رادیوگرافی زنده یا فلوئوروسکوپی انجام می‌شود تا پزشک سوزن را داخل مفصل ببیند و آن را به نقطه مناسب هدایت کند. البته در حال حاضر استفاده از سونوگرافی رواج یافته است.

قبل از تزریق


پزشک مایع خارج شده از مفصل را به طور چشمی معاینه می‌کند و در صورت لزوم برای بررسی وجود عفونت (گلبول‌های سفید)، آسیب دیدگی (گلبول‌های قرمز)، کریستال (علامت ابتلا به نقرس یا نقرس کاذب) یا التهاب به آزمایشگاه می‌فرستد. آسپیراسیون مفصل (تخلیه مایع مفصلی) درد را کاهش و توانایی حرکتی مفصل را افزایش می‌دهد. به علاوه تخلیه آب زانو خطر جمع شدن آن پشت زانو و ابتلا به کیست بیکر را کمتر می‌کند. پس از تخلیه مایع مفصل، دارو داخل آن تزریق می‌شود. سپس متخصص مفصل را حرکت می‌دهد تا دارو پخش شود. در نهایت نیز محل تزریق پانسمان می‌شود. تزریق داخل مفصل لگن و زانو به همین سادگی است. شاید حالتان بلافاصله بهتر نشود، اما ظرف چند روز متوجه کم شدن درد و ورم خواهید شد. اگر هنوز درباره تزریق داخل مفصل تردید دارید، به خود یادآوری کنید که سلامت مفصل برای حفظ سلامت بدن و کیفیت زندگی ضروری است. بنابراین اگر دچار ناراحتی مفصل هستید، اجازه ندهید ترس مانع انجام این درمان موثر و کوتاه شود و با پزشک معالج خود درباره نوع مناسب تزریق مفصلی مشورت کنید.

انواع تزریق مفصلی


تزریق داخل مفصلی دارای دو نوع اصلی تزریق کورتیکواستروئید و تزریق هیالورونیک اسید است. نوع تزریق به نوع بیماری التهابی مفصل، مفصل درگیر و تاثیر بیماری بر مفصل بستگی دارد. در ادامه هر آنچه که باید درباره تزریق داخل مفصلی بدانید، شامل روش انجام ، تاثیر، عوارض و خطرهای احتمالی و نکات مهم، را به اختصار توضیح می‌دهیم.

تزریق کورتیکواستروئید

کورتیکواستروئید یک داروی ضدالتهابی قوی است. بیماران مبتلا به روماتیسم و دیگر انواع آرتریت التهابی (به جز آرتروز) غالباً کورتیکواستروئید‌هایی، مانند پردنیزون، را به صورت خوراکی برای کاهش التهاب بدن مصرف می‌کنند. زمانی که کورتیکواستروئید مستقیماً داخل مفصل تزریق شود، فقط التهاب داخل مفصل کاهش می‌یابد و به این ترتیب درد کمتر و توانایی حرکتی مفصل تزریق شده بیشتر می‌شود.

مکانیسم اثر کورتیکواستروئید

زمانی که مفصل آسیب می‌بیند، بدن در تلاش برای ترمیم آسیب دیدگی و محافظت از خود، جریان خون را در مفصل افزایش می‌دهد و به این ترتیب مواد بیشتری از سیستم ایمنی به بافت آسیب دیده می‌رسد. این تغییرات مولد درد، ورم، قرمزی و حرارت، یا به بیان دیگر علائم التهاب است. التهاب تحت شرایط عادی به التیام یافتن مفصل کمک می‌کند و پس از رفع آسیب‌دیدگی برطرف می‌شود. اما این فرایند التهابی در صورت ابتلا به روماتیسم و آرتروز متوقف نمی‌شود. التهاب به مرور زمان باعث درد شدید و محدودیت حرکت مفصل می‌شود. به علاوه التهاب مزمن به مفصل آسیب می‌زند، عضلات و تاندون‌ها را ضعیف می‌کند، استخوان و غضروف را تحلیل می‌برد و پایداری مفصل را کاهش می‌دهد. کورتیکواستروئید اتساع رگ‌های کوچک اطراف و داخل مفصل را محدود می‌کند، تا به این ترتیب جریان خون کاهش یابد و تجمع سلول‌های سیستم ایمنی، در اثر التهاب و آسیب دیدگی مفصل کمتر شود. آماده‌سازی کورتیکواستروئید مورد استفاده برای تزریق با آماده‌سازی این دارو برای مصرف خوراکی تفاوت دارد، داروی تزریقی به گونه‌ای طراحی می‌شود که داخل مفصل غلیظ بماند. آمپول کورتیکواستروئید در قدرت‌های مختلف عرضه می‌شود، فرمولاسیون‌های قوی‌تر یا ضعیف‌تر با توجه به مفصل درگیر انتخاب می‌شود. تریامسینولون استوناید، متیل پردنیزولون استات، دگزامتازون سدیم فسفات و بتامتازون سدیم فسفات گونه‌های رایجی از کورتیکواستروئید است که داخل مفصل تزریق می‌شود. متخصص گاهی دو نوع کورتیکواستروئید را با هم ترکیب می‌کند تا اثرگذاری دارو سریع‌تر و طولانی‌تر شود. همچنین گاهی کورتیکواستروئید با داروی بی‌حسی، مانند لیدوکائین مخلوط می‌شود تا درد به سرعت آرام شود. گاهی اوقات نیز کورتیکواستروئید قوی‌تر به صورت محلولی با حلالیت کمتر رقیق می‌شود تا در ناحیه وسیع‌تری پخش شود.

کاربردهای تزریق کورتیکواستروئید

تزریق کورتیکواستروئید روشی موثر برای درمان عارضه‌های مختلف مفاصل گوناگون بدن است. این تزریق باعث تسکین موقتی درد روماتیسم یا آرتروز زانو و آرتروز مفصل ران می‌شود. به علاوه تزریق کورتیکواستروئید برای درمان انواع عارضه‌های مفاصل انگشتان، شامل انگشت ماشه‌ای یا قفل شده، نیز کاربرد دارد. سندرم تونل کارپال، که با درد مچ دست همراه است و کپسولیت چسبنده یا شانه منجمد نیز با این تزریق درمان می‎شود. برای درمان نقرس و نقرس کاذب، که با تشکیل کریستال داخل مفصل همراه است و درد و التهاب را در پی دارد، نیز تزریق کورتیکواستروئید توصیه می‌شود. البته کاربردهای تزریق کورتیکواستروئید منحصر به مفصل نیست. این تزریق موثر برای درمان عارضه‌های بافت نرم، مانند التهاب بورس (بورسیت) و تاندون (تاندونیت) نیز کاربرد دارد. منظور از بورسیت، التهاب بورس، یعنی کیسه کوچکی است که نزدیک مفصل، در محل اتصال تاندون‌ها و عضلات به استخوان قرار دارد. مایع بورس فضای مفصلی را لغزنده و روان می‌کند تا مشکل تحریک مفصل پیش نیاید. اگر خود بورس دردناک، متورم و تحریک شود، با تزریق کورتیکواستروئید داخل بورس می‌توان التهاب را کاهش داد. بورس‌های آرنج، شانه، مفصل ران، زانو و پاشنه را می‌توان با این تزریق درمان کرد. منظور از تاندونیت، التهاب تاندون، یعنی بافتی پیوندی است که عضلات را به استخوان متصل می‌کند. استفاده بیش از حد و نامناسب آسیب‌دیدگی و درد تاندون را به دنبال دارد که برای تسکین ناراحتی ناشی از آن می‌توان از تزریق کورتیکواستروئید بهره گرفت. آرنج تنیس‌بازان یا گلف‌بازان دو نمونه از موارد شایع التهاب تاندون است که غالباً تزریق کورتیکواستروئید برای درمان آنها توصیه می‌شود. البته در پژوهش جدیدی که در زمینه سودمندی درازمدت تزریق کورتیکواستروئید برای آرنج تنیس‌بازان انجام شده است (Lancet ، 2010)، مشخص شد که این تزریق از مزیت تسکین آنی درد برخوردار است، اما بیمارانی که این تزریق را انجام نداده‌اند، ظرف 12 ـ 6 ماه به طور کامل بهبود می‌یابند.
بعضی عارضه‌های مرتبط با ستون فقرات نیز واکنش قابل قبولی به تزریق کورتیکواستروئید در فضای اپیدورال نشان می‌دهند، منظور از فضای اپیدورال فضای داخل کانال نخاعی و بیرون طناب نخاعی است که تزریق داخل آن انجام می‌شود. این عارضه‌ها شامل تنگی کانال نخاعی، فتق دیسک و سیاتیک می‌شود که وجه اشتراک تمام آنها التهاب عصب‌های ستون فقرات، معمولاً مهره‌های پایینی، است که به کمر درد دامن می‌زند. کورتیکواستروئید التهاب و ورم ریشه‌های اعصاب و دیگر نقاط ستون فقرات را کاهش می‌دهد تا به این ترتیب فشار کمتری به عصب‌های ستون فقرات وارد شود و درد تسکین یابد. تزریق در فضای اپیدورال درمانی موثر برای بیمارانی است که علی‌رغم انجام درمان‌های محافظه کارانه همچنان از درد پا و کمر رنج می‌برند و در عین حال تمایلی به انجام جراحی ندارند یا نمی‌توانند جراحی را تحمل کنند.
تزریق در فضای اپیدورال توسط متخصصی مجرب و تحت هدایت فلوئوروسکوپی انجام می‌شود. متخصص سوزن بسیار بلندی را در فضای اپیدورال وارد می‌کند. معمولاً سه بار تزریق، در فواصل دو تا سه هفته‌ای انجام می‌شود. پس از اتمام یک دوره تزریق باید تا شروع دوره بعدی و تکرار درمان حداقل 6 ماه صبر کرد.

خطرها و عوارض جانبی تزریق کورتیکواستروئید

عفونت مفصل مهم‌ترین خطر مربوط به تزریق کورتیکواستروئید است. البته اگر پزشک تزریق را در محیطی کاملاً استریل و ضدعفونی انجام دهد، احتمال عفونت بسیار پایین خواهد بود. از دیگر عوارض جانبی تزریق کورتیکواستروئید می‌توان به سرخ شدن صورت اشاره کرد که معمولاً مدت زیادی طول نمی‌کشد. کوچک شدن (آتروفی) یا تغییررنگ پوست محل تزریق نیز از جمله عوارض احتمالی است. برخی بیماران نسبت به مواد تزریق شده حساسیت دارند. گاهی اوقات درد مفصل ملتهب پس از تزریق موقتاً بیشتر می‌شود، حمله آرتریت چند ساعت پس از تزریق شروع می‌شود و تا چند روز ادامه دارد. از سوی دیگر علائم عفونت تا چند روز پس از تزریق بروز نمی‌یابد. درد مفصل پس از تزریق را می‌توان با کیسه یخ و مصرف مسکن آرام کرد. بعضی از عوارض جانبی تزریق پی‌آمد عدم مهارت متخصص و تزریق در محل نامناسب یا با دوز اشتباه است. بنابراین حتماً به پزشک ماهری مراجعه کنید که در زمینه تزریق کورتیکواستروئید مهارت داشته باشد. چنانچه درد مفصل ناشی از عفونت، عارضه آرتریت سپتیک، باشد، تزریق کورتیکواستروئید توصیه نمی‌شود. آرتریت سپتیک با تجویز آنتی بیوتیک و تخلیه مایع مفصلی درمان می‌شود. در واقع وجود عفونت فعال در هر نقطه‌ای از بدن مانعی برای تزریق کورتیکواستروئید به شمار می‌رود. چنانچه بیماری دیابت تحت کنترل نباشد، نیز تزریق کورتیکواستروئید توصیه نمی‌شود، چون این دارو باعث بالاتر رفتن سطح گلوکز خون می‌شود. چنانچه استخوان‌های (پوکی استخوان) اطراف مفصل درگیر نازک شده باشد، بهتر است کورتیکواستروئید در آن مفصل تزریق نشود، چون این دارو استخوان را ضعیف‌تر خواهد کرد. همچنین کورتیکواستروئید در مفصل مصنوعی تزریق نمی‌شود. پزشکان معمولاً تزریق کورتیکواستروئید برای بیمارانی را که داروهای رقیق کننده خون، مانند وارفارین (کومادین) یا هپارین مصرف می‌کنند، با احتیاط انجام می‌دهند، چون در این شرایط خطر خونریزی وجود دارد. در صورت مصرف داروهای رقیق کننده خون باید آزمایش خون قبل از تزریق انجام شود تا اطمینان حاصل شود که خطر خونریزی جدی نیست. به علاوه کورتیکواستروئید برای درمان بعضی عارضه‌ها، مانند التهاب تاندون آشیل یا التهاب تاندون کاسه زانو (تاندون کشکک زانو) مناسب نیست، چون کورتیکواستروئید این تاندون‌ها را ضعیف می‌کند.

ماندگاری اثر کورتیکواستروئید

ماندگاری اثر کورتیکواستروئید به عامل‌های متعدد بستگی دارد و برای تمام بیماران یکسان نیست. گاهی اوقات یک تزریق مشکل را برای همیشه حل می‌کند، اما گاهی دوام اثر تزریق بیشتر از یک تا دو ماه نیست. اگر درد مدت کوتاهی پس از تزریق دوباره شروع شود، باید قبل از تکرار تزریق مدتی صبر کرد. بهترین حالت این است که کورتیکواستروئید در یک مفصل بیشتر از 4 بار در سال تزریق نشود. این نگرانی وجود دارد که تکرار تزریق منجر به تحلیل رفتن غضروف و ضعیف شدن تاندون‌ها یا رباط‌های مفصل بشود. همچنین احتمال دارد که مقدار زیادی از کورتیکواستروئید وارد جریان خون بشود و همان عوارض شایع کورتیکواستروئیدهای خوراکی، یعنی نازک شدن استخوان، بالا رفتن قند خون و اضافه وزن، را ایجاد کند. البته بعید است که تزریق موضعی باعث بروز عوارض در تمام بدن شود.

تزریق هیالورونیک اسید

تزریق هیالورونیک اسید، هیالورونان یا viscosupplementation، نوع دومی از تزریق مفصل است که به اندازه تزریق کورتیکواستروئید متداول نیست. مدت‌ها است که این تزریق در اروپا انجام می‌شود و انجام آن به سال 1997 در ایالات متحده امریکا نیز تایید شد.

مکانیسم اثر هیالورونیک اسید

هیالورونیک اسید ماده‌ای است که به طور طبیعی در مایع سینوویال مفصلی وجود دارد. این ماده حالتی لزج به مایع سینوویال می‌دهد که مفصل را روان می‌کند و قابلیت ضربه‌گیری آن را افزایش می‌دهد. زمانی که مفصل دچار آرتروز باشد، اسید هیالورونیک موجود در مایع مفصلی کاهش می‌یابد. چنانچه نوع سنتزی هیالورونیک اسید در مفصل تزریق شود، ویسکوزیته مایع سینوویال افزایش می‌یابد و به این ترتیب حرکت مفصل روان‌تر و درد کمتر می‌شود.

کاربردهای تزریق هیالورونیک اسید

سازمان جهانی غذا و دارو (FDA ) ایمنی و سودمندی تزریق هیالورونیک اسید را فقط برای درمان آرتروز زانو تایید کرده است و تزریق آن را برای درمان روماتیسم، نقرس یا آرتروز مفصل‎های دیگر تایید نکرده است. بااین حال برخی پزشکان هیالورونیک اسید را برای درمان آسیب‌های مفصلی ناشی از روماتیسم یا دیگر انواع آرتریت التهابی تجویز می‌کنند. اگرچه پژوهش‌های انجام شده در زمینه تزریق هیالورونیک اسید در مفصل ران چندان نویدبخش نبوده است و FDA نیز این کاربرد را تایید نکرده است. هیالورونیک اسید برای بیمارانی تجویز می‌شود که ناراحتی‌های زانو کیفیت زندگیشان را به شدت مختل کرده است و درمان‌های دیگر، مانند تزریق کورتیکواستروئید دردشان را تسکین نداده است. همچنین هیالورونیک اسید گزینه‌ای مناسب برای افرادی است که به دلیل ابتلا به بیماری نمی‌توانند عمل تعویض مفصل را انجام دهند یا این که بنا به هر دلیلی باید مدتی جراحی تعویض مفصل را به تعویق بیاندازند. تعداد تزریق‌ها به نوع هیالورونیک اسید بستگی دارد. اکثر داروها چند بار تزریق می‌شود. Hyalgan و Supartz پنج بار به صورت هفتگی تزریق می‌شود. Euflexxaسه هفته، هفته‌ای یک بار و Orthovisc سه یا چهار هفته تزریق می‌شود. Synvisc سه هفته متوالی تزریق می‌شود. Synvisc-One فقط یک بار تزریق می‌شود. پس از هر دوره تزریق باید حداقل 6 ماه برای تکرار درمان صبر کرد.

خطرها و عوارض جانبی تزریق هیالورونیک اسید

عوارض جانبی احتمالی تزریق هیالورونیک اسید شامل تشدید درد و ورم پس از تزریق می‌شود. به بیمار توصیه می‌شود که تا 48 ساعت پس از تزریق از انجام فعالیت‌های بدنی سنگین یا تحمل وزن خودداری کند. توصیه‌های احتیاطی مربوط به تزریق کورتیکواستروئید درباره هیالورونیک اسید نیز صادق است، چنانچه بیمار داروهای رقیق کننده خون مصرف کند، خطر خونریزی پس از تزریق بالا خواهد بود، همچنین تزریق در مفصل عفونی ممنوع است. به علاوه بیماران دارای حساسیت به تخم مرغ یا ماکیان باید بدانند که بعضی از اقلام هیالورونیک اسید از مواد به دست آمده از ماکیان تهیه می‌شود.

بررسی اثرگذاری تزریق هیالورونیک اسید

سودمندی تزریق هیالورونیک اسید در پژوهش‌های متعدد بررسی شده است. گزارش منتشر شده در سال 2003 در نشریه انجمن پزشکی امریکا، پژوهش‌های انجام شده در زمینه هیالورونیک اسید و آرتروز زانو را فهرست کرده است. این بررسی نشان داد که تزریق در بهترین حالت دارای اثری متوسط است و بهترین داده‌های موجود سودمندی هیالورونیک اسید را تایید نکرده است. مقاله‌ای که در سال 2009 توسط Cochrane Collaboration ـ نهاد مستقلی که شواهد موجود برای درمان‌های پزشکی مختلف را بررسی می‌کند ـ منتشر شد، نشان داد که هیالورونیک اسید درد ناشی از آرتروز زانو را به اندازه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند ایبوپروفن (ادویل) کاهش می‌دهد، اما واکنش‌های موضعی بیشتر و عوارض جانبی سراسری کمتری را تولید می‌کند. چند پژوهش مرتبط نشان داده است که هیالورونیک اسید نسبت به کورتیکواستروئید، درد را برای مدت طولانی‌تری تسکین می‌دهد. انجمن جراحان ارتوپدی امریکا در جدیدترین راهنمای درمان آرتروز زانو، منتشر شده به سال 2008، بیان کرده است که شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره سودمندی هیالورونیک اسید وجود ندارد و نمی‌توان با قطعیت به نفع یا به ضرر این تزریق نظر داد.

هزینه تزریق مفصلی


هزینه تزریق مفصل زانو و لگن به نوع ماده تزریق شده، پزشک مربوطه و محل تزریق بستگی دارد.


کلیه حقوق این قالب برای توانبخشی یادمان محفوظ می باشد