اردیبهشت ۳, ۱۳۹۷ دسته‌بندی نشدهمقالات0

تاثیر-سکته-مغزی-بر-فعالیت-مغز

به بیماری رگ‌های خونی داخل و اطراف مغز سکته مغزی گفته می‌شود. سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که بخشی از مغز خون کافی برای عملکرد عادی دریافت نکند و در نتیجه سلول‌های آن بمیرد (آنفارکتوس مغزی) یا این که رگ پاره (سکته مغزی هموراژیک) شود و خونریزی دهد. آنفارکتوس شایع‌تر از هموراژیک است و علل متعددی دارد که از آن جمله می‌توان به گرفتگی شریان مسئول خون‌رسانی به مغز به دلیل رسوبات چربی (پلاک) و تشکیل شدن لخته و حرکت این لخته‌ها در رگ به سوی مغز اشاره کرد. همچنین ممکن است ضخیم یا سفت شریان‌های مغز، فضای در اختیار را برای جریان یافتن خون تنگ کند و اصطلاحاً عارضه تصلب الشرائین (آترواسکلروز) رخ دهد. به علاوه ممکن است لخته خون تشکیل شده در ناحیه قلب به سمت مغز حرکت کند. در نتیجه سلول‌های مغز به طور دائمی آسیب می‌بیند. علائم سکته مغزی، بسته به این که کدام ناحیه از مغز آسیب دیده است، متغیر است. اگر لخته خون در بخشی که کنترل حافظه را بر عهده دارد اختلال ایجاد کند، فرد پس از سکته مغزی ممکن است دچار آلزایمر بشود. بیماری آلزایمر شایع‌ترین عارضه سکته مغزی است که 60 ـ 50 درصد از موارد دمانس را تشکیل می‌دهد. آلزایمر یک بیماری جسمی است که بر ساختار مغز اثر می‌گذارد. پروتئین‌هایی، موسوم به توده و گره، تشکیل می‌شود که به سلول‌های مغزی آسیب می‌زند. درحال حاضر درمان قطعی برای بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما روش‌های بسیای برای بهبود و کنترل آن توسط پزشکان و متخصصان ارائه شده است.

سکته مغزی یکی از بیماری‌های مغز است که در اثر انسداد جریان خون در رگ و نرسیدن اکسیژن کافی به نورون‌ها رخ می‌دهد. سکته مغزی محدودیت سنی و زمانی ندارد، اما درصد شیوع آن پس از 55 سالگی افزایش می‌یابد. با ایجاد اختلال در فعالیت مغز و به خصوص بخش‌هایی که حافظه در آن قرار دارد زوال عقل، اختلالات شناختی و فراموشی به وجود می آید. آلزایمر یکی از مشکلات احتمالی پس از سکته مغزی است و سکته مغزی ایسکمیک عامل خطر اصلی آلزایمر محسوب می‌شود. برای تشخیص و درمان آلزایمر بعد از سکته مغزی در کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

دمانس چیست؟


اصطلاح دمانس برای توصیف مجموعه علائمی به کار برده می‌شود که در اثر آسیب دیدن مغز در پی ابتلا به بیماری‌های خاص بروز می‌یابد. این آسیب توانایی بیمار را برای انجام دادن کارهای مختلف کاهش می‌دهد. بیمار مبتلا به دمانس با علائم زیر روبرو می‌شود:

  • مشکلات حافظه
  • مشکلات ارتباطی
  • مشکلات یادگیری
  • کاهش توانایی بیمار برای تمرکز کردن
  • تغییرات رفتاری

دمانس عارضه‌ای پیشرونده است و به مرور زمان تشدید می‌شود. شیوه بروز دمانس و سرعت پیشرفت آن در تمام بیماران یکسان نیست.

انواع دمانس

بیماری‌ها و عارضه‌های گوناگونی باعث دمانس می‌شود که به گونه‌های مختلف این عارضه دامن می‌زند. در ادامه انواع دمانس را توضیح می‌دهیم:

  • بیماری آلزایمر: آلزایمر شایع‌ترین نوع دمانس است و بالغ بر 60 ـ 50 درصد موارد دمانس از نوع آلزایمر است. آلزایمر یک بیماری جسمی است که به ساختار مغز آسیب می‌زند و در این حالت پروتئین‌هایی، به نام توده و گره شکل می‌گیرد که به سلول‌های مغز آسیب می‌زند.
  • دمانس عروقی: دمانس عروقی دومین نوع شایع دمانس است که 20 % از موارد دمانس را شامل می‌شود. دمانس عروقی پی‌آمد سکته مغزی یا بیماری رگ‌های کوچکی است که خون را به مغز می‌رسانند.
  • دمانس لوب پیشانی گیجگاهی: این نوع از دمانس از آسیب دیدن لوب‌های پیشانی و گیجگاهی مغز نشأت می‌گیرد. این نوع دمانس چندان شایع نیست و معمولاً در افراد زیر 65 سال مشاهده می‌شود.
  • دمانس جسم لوی: این نوع دمانس نتیجه تغییر در بافت مغز است. در این حالت رسوبات بسیار ریز پروتئینی در سلول‌های عصبی یافت می‌شود. وجود این رسوبات در مغز عملکرد عادی مغز را مختل می‌کند و به سلول‌های مغز آسیب می‌زند.

علل و خطرهای آلزایمر پس از سکته مغزی


بالا رفتن سن عامل خطر اصلی و مشترک آلزایمر و نقص شناختی عروق یا دمانس است. دیگر عامل‌های خطر آلزایمر همان عواملی است که خطر ابتلا به ناراحتی‌های قلبی، سکته مغزی و دیگر بیماری‌های درگیر کننده رگ‌های خونی را افزایش می‌دهد. بسیاری از این عامل‌های عروقی خطر ابتلا به آلزایمر را نیز بالاتر می‌برد. توصیه‌های زیر احتمال ابتلا به بیماری‌های قبی و عروقی را کاهش می‌دهد و در نتیجه از مغز محافظت می‌کند:

  • سیگار نکشید.
  • فشار خون، کلسترول و قند خون را در محدوده نرمال نگه دارید.
  • رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید.
  • ورزش کنید.
  • وزن را در محدوده سالم نگه دارید.
  • مشروبات الکلی را فراموش کنید.

علائم آلزایمر پس از سکته مغزی


علائم-آلزایمر-پس-از-سکته-مغزی

علائم سکته مغزی و آلزایمر متنوع است و به شدت آسیب رگ‌ها و آسیب دیدن یک ناحیه خاص از مغز بستگی دارد. با توجه به این که خون‌رسانی در کدام ناحیه از مغز کاهش یافته است، ممکن است فراموشی جزء علائم اصلی باشد یا نباشد. علائم دمانس عروقی بلافاصله پس از سکته مغزی بیشترین شدت را دارد و کاملاً واضح است. تغییرات ناگهانی آلزایمر و سکته مغزی در شیوه تفکر و ادراک شامل موارد زیر می‌شود:

  • گیجی
  • گم‌گشتگی
  • اختلال‌های گفتار یا ادراک
  • کاهش قدرت بینایی

این تغییرات گاهی همزمان با علائم بالینی آشناتر سکته مغزی، مانند سردرد ناگهانی، به سختی راه رفتن یا بی‌حسی یا فلج شدن یک سمت صورت یا بدن مشاهده می‌شود.

چند سکته‌ مغزی کوچک و دیگر عارضه‌های درگیر کننده رگ‌ها و فیبرهای عصبی عمقی داخل مغز باعث می‌شود که شیوه تفکر به تدریج و به موازات روی هم انباشته شدن آسیب‌ها تغییر کند. نشانه‌های اولیه و شایع بیماری‌ مویرگ‌های مغز شامل مختل شدن توانایی برنامه‌ریزی و قضاوت، گریه و خنده غیرقابل کنترل، کاهش توانایی بیمار برای توجه کردن، عملکرد نامناسب در موقعیت‌های اجتماعی و به سختی پیدا کردن واژگان مناسب می‌شود.

تشخیص آلزایمر پس از سکته مغزی


چون اختلال شناختی عروقی غالباً مشخص نمی‌شود، بسیاری از متخصصین توصیه می‌کنند که غربالگری حرفه‌ای با آزمایش‌های اولیه برای ارزیابی قدرت حافظه، تفکر و استدلال برای کلیه افرادی که مستعد ابتلا به این اختلال هستند، انجام شوند. بیمارانی که سابقه سکته مغزی یا حمله ایسکمی گذرا (TIA، معروف به سکته مغزی خفیف) داشته‌اند، به شدت در معرض خطر سکته مغزی قرار دارند. فشار خون بالا، کلسترول بالا یا دیگر عامل‌های خطر ناراحتی‌های قلبی یا عروقی نیز احتمال سکته مغزی را افزایش می‌دهد. غربالگری تخصصی افسردگی نیز برای گروه‌های در معرض خطر توصیه می‌شود. افسردگی معمولاً همراه با بیماری عروق مغزی وجود دارد و می‌تواند علت بروز علائم شناختی باشد. اگر آزمایش‌های غربالگری اولیه نشان دهنده تغییر در قدرت استدلال یا تفکر باشد، آزمایش‌های جامع‌تری توصیه می‌شود. عناصر هسته‌ای فرایند تشخیص دادن دمانس عروقی به شرح زیر است:

  • بررسی شرح حال کامل بیمار شامل سابقه خانوادگی دمانس
  • ارزیابی عملکرد مستقل و فعالیت‌های روزمره
  • گفتگو با یکی از اعضاء خانواده یا دوستان نزدیک و معتمد
  • پزشک معالج معاینه عصبی را در مطب برای ارزیابی عملکرد عصب‌ها و واکنش‌ها، حرکت، هماهنگی، تعادل و حس‌های بیمار انجام می‌دهد.
  • تست‌های آزمایشگاهی شامل آزمایش خون و تصویربرداری از مغز

درمان و پیش‌آگهی آلزایمر پس از سکته مغزی


پزشک پس از تشخیص دادن دمانس سکته مغزی، روش‌های درمان را به بیمار و خانواده‌اش توضیح می‌دهد و خانواده را در زمینه حمایت از بیمار راهنمایی می‌کند. پزشک معالج موارد زیر را به بیمار توضیح می‌دهد:

  • نشانه‌ها، علائم و پیش‌آگهی عارضه
  • درمان‌های موجود
  • خدمات پشتیبانی و مراقبت محلی
  • توصیه‌های مربوط به مسائل حقوقی
  • رانندگی

کنترل کردن عامل‌های خطری که احتمال آسیب دیدن رگ‌های مغز را در آینده افزایش می‌دهد، راهکار درمانی بسیار مهمی است. شواهد معتبر نشان می‌دهد که درمان عامل‌های خطر چشم‌انداز ایمنی را ایجاد می‌کند و از تشدید آلزایمر پیشگیری می‌کند یا دست‌کم آن را به تعویق می‌اندازد. بیمار باید با نظارت پزشک، بهترین طرح درمان را برای مدیریت علائم و عوارض تهیه کند.

درمان دارویی آلزایمر

متاسفانه در حال حاضر هیچ روشی برای مداوای دمانس وجود ندارد، بااین حال روش‌های مختلفی برای آهسته کردن پیشرفت بیماری وجود دارد که از آن جمله می‌توان به مصرف دونپزیل، گالانتامین و ریواستیگمین اشاره کرد. این داروها میزان ماده شیمیایی استیل کولین را در مغز افزایش می‌دهد. استیل کولین یکی از انتقال دهنده‎های عصبی است که سیگنال‌ها را بین سلول‌ها منتقل می‌کند، و میزان آن در بیماران مبتلا به دمانس کاهش می‌یابد. در حال حاضر از این داروها برای درمان آلزایمر استفاده می‌شود. روش‌های مدیریت علائم دمانس به شرح زیر است:

  • دارو برای کنترل تغییرات رفتاری مانند داروهای ضدروان پریشی (آنتی سایکوتیک)
  • دارو برای فراموشی شامل بازدارنده‌های کلینستراز دونپزیل (آریسپت) و ریواستیگمین (اکسلون) و ممانتین (نامندا)
  • داروها و درمان‌های جایگزینی، مانند روغن کاهی یا روغن نارگیل که با هدف ارتقاء عملکرد مغز یا سلامت عمومی بدن استفاده می‌شود.
  • داروهای تغییر دهنده الگوی خواب
  • داروهای افسردگی

حمایت روحی و عاطفی

دمانس سکته مغزی رفتار و تونایی بیمار را برای انجام وظایف روزمره تغییر می‌دهد. در برخی بیماران افسردگی، مشکلات حافظه، توهم، هذیان، آشفتگی، اضطراب و رفتارهای تهاجمی مشاهده می‌شود. برخی بیماران دچار سرگردانی می‌شوند یا قدرت بازداری را از دست می‌دهند. حمایت روحی و عاطفی و رفتاردرمانی شناختی (CBT) نیز به بیمار کمک می‌کند. گروه درمانی با تکیه بر هنر و صنایع دستی، موسیقی و ابزار گوناگون برای رفع علائم مفید است. ماساژ، آروماتراپی (رایحه درمانی) و درمان با کمک حیوانات خانگی، بیمار را آرام می‌کند. این راهکارها در قالب خدمات حمایتی و تخصصی دمانس ارائه می‌شود. داروهای ضدافسردگی صرفاً برای درمان موارد شدید افسردگی تجویز می‌شود، چون این داروها اثر قابل توجهی بر توانایی شناختی بیمار دارد.



اردیبهشت ۳, ۱۳۹۷ دسته‌بندی نشده0

امکان-بارداری-و-زایمان-در-مبتلایان-به-ضایعه-نخاعی

بسیاری از بانوان هنگام بروز آسیب نخاعی در سال‌های باروری قرار دارند. هیچ گونه شواهدی دال بر از بین رفتن توانایی بانوان برای آبستنی پس از ضایعه نخاعی (SCI) وجود ندارد. بااین حال مشاهدات نشان داده است که زنان مبتلا به ضایعه نخاعی معمولاً برای اولین بار در سنین بالا باردار می‌شوند و بنابراین مسائل مرتبط با بارداری و وضع حمل در سن بالا را باید مدیریت کنند.

تردیدی نیست که بانوان مبتلا به ضایعه نخاعی هنگام بارداری و وضع حمل با چالش‌های ویژه‌ای روبرو می‌شوند. البته این گروه از بانوان نیز به لطف افزایش آگاهی و پشتیبانی مناسب می‌توانند حس شیرین مادر شدن را تجربه کنند. یکی از بزرگترین مشکلات یافتن پزشکی است که این شرایط ویژه را درک کند و بخواهد که از نیازهای خاص این گروه از بیماران آگاه شود. زنان دچار ضایعه نخاعی نگرانی‌های ویژه‌ای در ارتباط با تاثیر متقابل بارداری و ناتوانی بر یکدیگر دارند. افزایش آگاهی در این زمینه و ارتباط موثر و دوستانه بین بیمار و پزشک، مادر نگران را برای روبرو شدن با چالش‌های پیش رو آماده می‌کند. کلینیک تخصصی توانبخشی یادمان با بهره مندی از تیم متخصصان مغز و اعصاب و تجربه تیم توانبخشی می‌تواند در زمینه مشکلات بیماران ضایعه نخاعی در طی بارداری به آنان در محیطی مناسب و مجهز کمک کند. برای دریافت مشاوره و یا مراجعه حضوری با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام YadmanRehab@ مراجعه کنید.

پیش از بارداری


بهتر است بیمار در صورت امکان، برنامه‌های خود را برای تشکیل خانواده با پزشک معالج در میان بگذارد. مسائل زیر باید قبل از آبستنی در نظر گرفته شود:

  •  دارو: کلیه داروهای مصرفی باید قبل از آبستنی بررسی شود تا احتمال بروز نقص‌های مادرزادی ناشی از داروها ارزیابی شود. در صورت امکان، به ویژه در سه ماهه نخست بارداری باید داروهای مضر قطع شود.
  •  معاینه اورولوژی: رادیوگرافی در دوران بارداری، جز در شرایط اضطراری مجاز نیست، چون اشعه ایکس به جنین آسیب می‌زند. بیمار باید به متخصص اورولوژی مراجعه کند تا از مراقبت‌های خاص لازم در دوران بارداری با ضایعه نخاعی مطلع شود.
  •  تغییرات جسمی: برخی بانوان دچار ناهنجاری‌های اسکلتی، مانند انحناء غیرعادی ستون فقرات، شکستگی لگن یا دررفتگی مفصل ران هستند. این مشکلات باعث می‌شود که در شکم فضای کافی برای رشد جنین یا زایمان طبیعی وجود نداشته باشد. پزشک عوارض احتمالی ناشی از ضایعه نخاعی را برای بیمار توضیح می‌دهد.

بارداری


بارداری-در-ضایعه-نخاعی

بارداری برای تمام بانوان زمان برنامه‌ریزی و تغییر است، ضایعه نخاعی  اهمیت این برنامه‌ریزی را مضاعف می‌سازد. جنین در حال رشد محدودیت‌هایی را به مادر دچار آسیب نخاعی تحمیل می‌کند. بزرگ شدن جنین بر حرکت دیافراگم اثر می‌گذارد و ظرفیت تنفسی آن را کاهش می‌دهد، در نتیجه مادر، به ویژه در صورت ابتلا به تتراپلژی در معرض خطر ذات‌الریه قرار می‌گیرد. به علاوه احتمال ایجاد زخم‌های فشاری نیز بالا است، چون انتقال و رفع فشار به دلیل افزایش وزن مادر، دشوارتر از پیش می‌شود. از این گذشته تغییر نیازهای تغذیه‌ای و مرکز ثقل مادر فرایند التیام زخم‌های فشاری ایجاد شده را سخت می‌کند. بارداری احتمال کم‌خونی را در بانوان دچار ضایعه نخاعی و بارداری افزایش می‌دهد، این عارضه به نوبه خود خطر تحلیل رفتن پوست را بالا می‌برد. برنامه‌های مثانه و روده عصبی نیز به موازات رشد جنین مختل می‌شود. یبوست یکی از مشکلات شایع بارداری است که به دلیل آهسته شدن حرکت غذا در روده در اثر مصرف مکمل آهن و تغییرات هورمونی رخ می‌دهد. فشاری که جنین در حال رشد به مثانه وارد می‌کند، به مشکل بی‌اختیاری دامن می‌زند. انقباض مثانه نیز با عوارض مشابهی همراه است. خطر عفونت‌های مجاری ادراری نیز به دلیل شرایط خاص بارداری افزایش می‌یابد. به همین دلیل سرکوبی مزمن عفونت با مصرف آنتی بیوتیک در خلال نه ماه توصیه می‌شود. مشکل دیگر این است که همان‌طور که جنین بزرگتر می‌شود، فشار بیشتری را به سیاهرگ‌های بازگشتی از پاها وارد می‌کند. در نتیجه احتمال لخته شدن خون در پاها یا اصطلاحاً ابتلا به عارضه ترومبوز وریدهای عمقی یا DVT افزایش می‌یابد. بانوان دچار ضایعه نخاعی و بارداری برای انجام فعالیت‌های روزمره خود بیشتر به کمک نیاز دارند، بنابراین مهارت‌های مستقل و تغییر آنها در این دوران باید بررسی شود تا در صورت لزوم فیزیوتراپی، کاردرمانی یا مراقبت در منزل انجام شود.

زایمان و وضع حمل


زایمان-و-وضع-حمل--در-ضایعه-نخاعی

شرایط مربوط به زایمان طبیعی و سزارین برای بانوان دچار ضایعه نخاعی و بارداری مانند بقیه است. البته پژوهش‌ها نشان داده است که در صورت وجود آسیب نخاعی سزارین بیشتر انجام می‌شود. رحم که تحت کنترل هورمون‌های عصبی و نه عامل‌های عصبی است، در زمان مناسب منقبض می‌شود. روند وضع حمل برای تمام بانوان، صرف نظر از سطح حسی و عملکرد حرکتی یکسان است. چنانچه سطح ضایعه نخاعی بالاتر از T10 باشد، بیمار انقباض‌های رحم را حس نمی‌کند، البته مادر می‌تواند از دیگر نشانه‌های زایمان، مانند ترس و اضطراب، شدیدتر شدن گرفتگی عضلات، تغییرات تنفسی، درد ارجاعی بالاتر از سطح آسیب‌دیدگی یا اتونومیک دیس‌رفلکسی (AD) متوجه وضعیت بشود. بررسی وجود نشانه‌های AD، شامل سردرد، فشار خون بالا، سرخ شدن پوست و تعریق، در کل مرحله زایمان و وضع حمل بسیار مهم است.

  • روان‌شناختی: برخی بانوان دچار آسیب نخاعی حس می‌کنند که روند زایمان کاملاً از کنترل‌شان خارج است. اضطراب و تمایل به تحت کنترل داشتن شرایط در اواخر بارداری شیوع بالاتری می‌یابد و محیط بیگانه، ترس از موارد ناشناخته و تجربه نشده و ناآگاهی این وضعیت را تشدید می‌کند. آشنایی با محیط کلینیک و آموزش دیدن در دوران بارداری کمک می‌کند تا مادر با آگاهی و آرامش خاطر بیشتری به استقبال زایمان برود. همچنین بیمار فرصت پیدا می‌کند تا با گروه پزشکان و درمانگران خود آشنا شود.
  •  زایمان زودرس: آسیب نخاعی درصد شیوع زایمان‌های غیرعادی را بالاتر می‌برد. همچنین بانوان مبتلا به ضایعه نخاعی بیشتر در معرض زایمان زودرس قرار دارند. دو نگرانی عمده در ارتباط با زایمان زودرس وجود دارد، نخست این که ممکن است نوزاد نارس دچار مشکلات رشدی یا روانی باشد و در اثر این مشکلات از دنیا برود. دوم این که احتمال دارد زایمان زودرس در محیط درمانی رخ ندهد و در نتیجه جان مادر و نوزاد به خطر بیفتد. بنابراین متخصصین زنان و زایمان از هفته سی و دوم به بعد بارداری به فراخور شرایط بیمار توصیه می‌کنند که معاینه به صورت هفتگی انجام شود، مادر استراحت مطلق همراه با توجه به ویژه به عملکرد مثانه و روده و مراقبت از پوست داشته باشد یا حتی مادر زودتر از موعد زایمان در بیمارستان بستری شود. همچنین لازم است که در خانه از نمایشگر انقباض استفاده شود. چنانچه آسیب عصبی در سطح T6 و بالاتر رخ داده باشد، اطلاع از شروع شدن وضع حمل به دلیل هیپررفلکسی دشوار خواهد بود.
  •  اتونومیک دیس‌رفلکسی هنگام زایمان و وضع حمل: آسیب نخاعی در سطح T10 یا بالاتر منجر به اتونومیک دیس‌رفلکسی می‌شود. دلیل بروز AD محرکی قوی است که پایین‌تر از سطح آسیب‌دیدگی عمل می‌کند، این محرک می‌تواند مثانه پر، گیر کردن مدفوع در روده، تعویض سوند فولی یا معاینه واژن یا راست روده (رکتوم) باشد. مهم‌ترین اتونومیک دیس‌رفلکسی نوعی است که غالباً همراه با انقباض‌های رحم هنگام زایمان و وضع حمل رخ می‌دهد. بیمار باید از سابقه اتونومیک دیس رفلکسی و شیوه مدیریت آن آگاهی داشته باشد و در این باره با متخصص بیهوشی مشورت کند. نشانه‌ها و علائم اتونومیک دیس‎رفلکسی شامل سردرد شدید همراه با فشار خون بالا توام با انقباض‌های رحم است. همچنین ممکن است ضربان قلب مادر کاهش یا در بعضی موارد افزایش یابد، تغییر ضربان قلب با تعریق و سیخ شدن موهای بدن همراه است. مصرف پیتوسین ممنوع است، چون این دارو مشکل را تشدید می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد که AD پریشانی شدیدی را به جنین تحمیل می‌کند. بیهوشی مناسب یا داروهای پایین آوردن فشار خون مشکل را درمان می‌کند، اما پس از آن باید زایمان به سرعت انجام شود.

وضعیت جنین در رحم و قرارگیری مادر روی تخت زایمان


تغییرات جسمی پس از ضایعه نخاعی بر وضعیت جنین در رحم هنگام وضع حمل اثر می‌گذارد. تغییرات ستون فقرات و لگن، مانند اسکولیوز یا احراف ستون فقرات، دررفتگی مفصل ران، انقباض، استخوان‌سازی نابجا (هتروتوپیک اسیفیکیشن) یاشکستگی لگن پایین آمدن نوزاد را به تاخیر می‌اندازد. هر یک از این تغییرات جسمی باعث می‌شود که جنین هنگام وضع حمل در موقعیت مناسب قرار نداشته باشد و مشکلاتی برای قرارگیری مادر روی تخت زایمان به وجود بیاید.

  • اسپاستیسیتی: این انقباض‌ها روند زایمان را مختل می‌کند.
  • زخم‌های فشاری: اگر مادر مرتب جابجا نشود، احتمال ایجاد شدن زخم بستر بالا است. بنابراین مادر و پرستار وی باید پوست را در طول بارداری، هنگام وضع حمل و پس از زایمان معاینه کنند.

مورد آخر این که پوکی استخوان پس از ضایعه نخاعی احتمال شکستگی پایین تنه را افزایش می‌دهد.

پس از زایمان


پس از زایمان احتمال بروز عوارض متعددی وجود دارد که مادر باید از آنها آگاهی داشته باشد. زنان مبتلا به ضایعه نخاعی و بارداری بلافاصله پس از زایمان در معرض خطر بالای عفونت مجاری ادراری قرار دارند، بنابراین وجود علائم عفونت باید بررسی شود. مادر برنامه مدیریت روده و مثانه را پس از زایمان دوباره تنظیم می‌کند و معمولاً به همان برنامه قبل از بارداری برمی‌گردد. در بخش زنان و زایمان معمولاً از لامپ حرارتی بر روی پرینه استفاده می‌شود. اگر ناحیه حس نداشته باشد، خطر سوختگی وجود دارد و نباید از لامپ حرارتی استفاده کرد. افت فشار خون وضعیت مشکلی است که برای بیمارانی پیش می‌آید که عضلات شکم را تحت کنترل ندارند. همچنین احتمال دارد، وقتی مادر چند روز پس از زایمان بلند می‌شود و بنشیند، غش کند یا دچار سرگیجه شود، برای جلوگیری از این مشکل یا به حداقل رساندن آن کافی است که مادر آهسته بلند شود و بنشیند و ساق کشی با کش روی شکم یا بدون آن بپوشد.

شیردهی


شیردهی-در-ضایعه-نخاعی

بانوان دچار ضایعه نخاعی اگر خودشان بخواهند، مشکلی برای شیردهی به فرزندشان ندارند. هرچند اسپاستیسیتی افزایش می‌یابد، اما اگر آسیب نخاعی پایین‌تر از T6 باشد، معمولاً مشکلی برای شیردهی وجود ندارد. اما اگر آسیب نخاعی بالاتر از T6 باشد، تولید شیر از هفته ششم به بعد کاهش می‌یابد. علت کم شدن شیر این است که محرک نوک پستان، یعنی عامل ضروری تولید شیر به حد کافی وجود ندارد، عدم وجود محرک از فقدان تحریک عصبی لازم برای ترشح پرولاکتین نشأت می‌گیرد.

توصیه‌هایی برای متخصصین و پزشکان


حمایت روحی و عاطفی همواره مهم‌ترین بخش از مراقبت از بانوان باردار است. کارکنان بیمارستان و اتاق زایمان باید دستورات لازم را برای مراقبت از مادر دچار ضایعه نخاعی دریافت کنند. بارداری، زایمان و وضع حمل علی‌رغم وجود ضایعه نخاعی به خوبی پیش خواهد رفت، به شرط آن که متخصص زنان و زایمان، پزشک خانوادگی، پرستار، متخصص طب فیزیکی، متخصص کاردرمانی و مشاور با همکاری یکدیگر بهترین مراقبت را به شیوه‌ای آگاهانه از بیمار به عمل آورند. در جدول زیر مشکلاتی که احتمال بروز آنها در بارداری توام با ضایعه نخاعی وجود دارد و راهکارهای مدیریت آنها بررسی شده است.

مشکلات خاص

بانوان باردار دچار ضایعه نخاعی

پزشکان و متخصصین

فعالیت‌های روزمره تغییرات بدن در سه ماهه آخر بارداری بر تعادل، توانایی حرکتی و قدرت جابجا شدن بیمار اثر می‌گذارد و این دوران را بیش از پیش سخت می‌کند. بیمار می‌تواند از وسایل کمکی استفاده کند. پزشک معالج بیمار را در صورت لزوم به متخصص کاردرمانی و طب فیزیکی معرفی می‌کند.
اتونومیک دیس‎رفلکسی از علل اتونومیک دیس‌رفلکسی می‌توان به رشد جنین، زخم بستر یا مشکلات روده/ مثانه و البته علل معمول قبل از بارداری اشاره کرد. بیمار باید قبل از هر مصرف هر دارویی با پزشک مشورت کند. پزشک معالج بیمار را به دقت تحت نظر می‌گیرد و داروهای کاهش دهنده فشار خون را با احتیاط تجویز می‌کند. همچنین پزشک معالج با پزشک زنان و زایمان و متخصص بیهوشی مشورت می‌کند.
کنترل مثانه فشار مربوط به جنین در حال رشد ظرفیت مثاه را کاهش می‌دهد. چنانچه خودسوندگذاری متناوب (ICP) انجام شود، دفعات سوندگذاری افزایش می‌یابد. بیشتر شدن انقباض مثانه ترشح ناخواسته ادرار با وجود سوند یا بدون آن را در پی دارد. شاید لازم باشد که برنامه مدیریت مثانه را در هفته‌های پایانی بارداری تغییر داد. نظارت بر وضعیت بیمار و ارائه توصیه‌های مفید برای تغییر روش‌های مدیریت مثانه
کنترل روده

احتمال بروز یبوست به دلیل بزرگ شدن رحم و فشار آوردن آن به روده بزرگ وجود دارد. بالا رفتن میزان پروژستین و مصرف مکمل‌های آهن نیز حرکات روده بزرگ را کند می‌کند. بنابراین لازم است که برنامه مدیریت روده با رعایت نکاتی مانند مصرف فیبر بیشتر و مصرف مسهل طبق دستور پزشک تغییر داده شود. همچنین به بیمار توصیه می‌شود که در صورت امکان بیشتر ورزش کند. بیشتر غذا خوردن در دوران بارداری تعداد دفعات اجابت مزاج را افزایش می‌دهد یا مصرف مسهل را ضروری می‌سازد.

پزشک معالج تمام داروهای مصرفی تاثیرگذار بر اجابت مزاج، مانند انواع شیاف را بررسی می‌کند و از ایمنی مصرف آنها در
دوران بارداری مطمئن می‌شود. همچنین به بیمار توصیه می‌کند که مایعات بیشتر و غذاهای سرشار از فیبر مصرف کند.
ترومبوز وریدهای عمقی همان طور که جنین رشد می‌کند، فشار بیشتری را روی سیاهرگ‌هایی وارد می‌کند که خون را از پاها به قلب برمی‌گردانند، در نتیجه پاها ورم می‌کند. در اواخر بارداری به مادر توصیه می‌شود که بیشتر دراز بکشد و پاهایش را بالا بگذارد. پوشیدن جوراب و ساق کشی نیز مفید است. معاینه دقیق پایین تنه به منظور تشخیص زودهنگام عدم تقارن و
ورم کردن پاها
دارو به حداقل رساندن مصرف تمام داروها پزشک معالج داروهایی را که بیمار برای اسپاستیسیتی، مدیریت مثانه و روده و دیس رفلکسی اتونومیک مصرف می‌کند، در هر سه ماهه بارداری به دقت بررسی می‌کند و خطرها و عوارض احتمالی هر یک را به مادر اطلاع می‌دهد.
نیازهای تغذیه‌ای مصرف مکمل کلسیم بسیار مهم است. چون کم خونی یکی از عوارض بارداری است، مکمل آهن معمولاً مصرف می‌شود. همچنین به مادر توصیه می‌شود که غذاهای غنی از آهن و ویتامین‌های لازم دوران بارداری را مصرف کند. همچنین بسیاری از بیماران باید رژیم غذایی خود را تغییر دهند تا با یبوست و مشکلات روده مواجه نشوند. کمبود کلسیم احتمال بروز آسیب‌های ناشی از پوکی استخوان را افزایش می‌دهد. پزشک باید مقدار کلسیم مورد نیاز مادر را تعیین کند تا مصرف بیش از اندازه کلسیم باعث تشکیل سنگ در مجاری ادراری و کلیه نشود. کمبود آهن/ ویتامین فرایند التیام زخم‌های فشاری و ضایعات پوستی را آهسته می‌کند.
زخم‌های فشاری یا زخم بستر احتمال ایجاد زخم‌های فشاری در دوران بارداری به دلیل بالاتر رفتن وزن و سخت‌تر شدن جابجایی افزایش می‌یابد. بیمار باید پوست، به ویژه ناحیه‌هایی مانند استخوان خاجی، پاشنه، نشیمن و آرنج را مرتب بررسی کند و از ایجاد نشدن زخم‌های فشاری مطمئن شود. همچنین بیمار باید پوست را خشک و تمیز نگه دارد. پزشک پوست را در جلسات معاینه بررسی می‌کند تا نشانه‌های زخم بستر را در مراحل اولیه تشخیص دهد.
کاهش ظرفیت تنفسی بزرگ شدن رحم و جنین بر حرکت دیافراگم اثر می‌گذارد، در نتیجه ظرفیت ریه‌ها کمتر می‌شود. بانوان دچار ضایعه نخاعی، به ویژه تتراپلژی در دوران بارداری مستعد ابتلا به ذات الریه هستند. بنابراین برخی بیماران به رژیم اسپیرومتری محرک یا تمرین‌های تنفسی دیگر نیاز پیدا می‌کنند.
عفونت مجاری ادراری چون جنین به مثانه، مجاری ادراری و یا سوند فشار می‌آورد، عفونت‌های دستگاه ادراری در دوران بارداری درصد شیوع بالاتری دارد. آنتی بیوتیک‌های انگشت‌شماری برای دوران بارداری تجویز می‌شود. به بیمار توصیه می‌شود که روزانه مایعات فراوانی مصرف کند. وزارت بهداشت مصرف بعضی آنتی بیوتیک‌ها را در دوران بارداری ممنوع کرده است که از آن جمله می‌توان به آمینوگلیکوزید، اریترومایسین، نیتروفورانتوئین، کلرامفنیکول، سولفونامید و تتراسایکلین اشاره کرد. عفونت‌های مجاری ادراری در دوران بارداری خطر زایمان زودرس و مرگ جنین را در پی دارد.


اردیبهشت ۳, ۱۳۹۷ دسته‌بندی نشده0

اختلال بلع، دیسفاژی نام دارد که معمولاً نشان‌دهنده برخی اختلالات در گلو یا مری است. مری یک لوله عضلانی است که غذا و مایعات را از قسمت انتهای دهان به سمت معده هدایت می‌کند. اگرچه ممکن است اختلال بلع برای همه افراد پیش بیاید شیوع آن در میان افراد مسن، کودکان و افرادی که مشکلات مغزی یا اختلالات سیستم عصبی دارند را بیشتر درگیر می‌کند. عوامل مختلفی وجود دارند که می‌توانند از عملکرد صحیح گلو یا مری جلوگیری کنند. برخی از این اختلالات چندان قابل توجه نیستند اما برخی دیگر بسیار حاد هستند. اگر شما فقط یک یا دو بار برای بلعیدن غذا به مشکل برخورده‌اید به احتمال زیاد به لحاظ پزشکی مشکلی ندارید. اما اگر این مسئله به طور مرتب تکرار می‌شود ممکن است مشکل شما بسیار جدی باشد و به درمان نیاز داشته باشید.

اگر از اختلال بلع رنج می‌برید، ممکن است هنگام بلعیدن مواد غذایی دچار مشکل شوید یا بلعیدن با درد همراه باشد. برخی از بیماران نمی‌توانند چیزی بخورند. برخی دیگر به لحاظ بلعیدن مایعات، غذاهای مختلف یا حتی فرو بردن آب دهان مشکل دارند. این مسئله باعث اختلال در فرآیند خوردن و بلع می‌شود. در اکثر مواقع بدن به لحاظ تامین کالری و مایعات مغذی به مشکل برمی‌خورد. مشکل برخی از بیماران با استفاده از دارو رفع می‌شود، حال آنکه ممکن است برخی دیگر به عمل جراحی نیاز داشته باشند. بلع درمانی به همراه گفتار درمانی می‌تواند گزینه بسیار کارآمد برای بیمارانی باشد که از اختلال بلع رنج می‌برند. کلینیک فیزیوتراپی و توانبخشی یادمان دارای مجهزترین امکانات جهت ارزیابی و درمان اختلال بلع می باشد. در این کلینیک با استفاده از دستگاه فلوروسکوپ، بیمار مورد ارزیابی قرار گرفته و بوسیله دستگاه Vitalstim تا زمان بهبودی کامل، تحت درمان قرار می گیرد (کلینیک توانبخشی یادمان، تنها کلینیک مجهز به دستگاه های فوق در ایران می باشد). برای کسب اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶ و ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ تماس حاصل فرمایید.

علل دیسفاژی


بیماری‌های مغزی

برخی از بیماری‌های مغزی می‌توانند بر کنترل اعصاب و رفلاکس‌هایی که در فرآیند بلع نقش دارند تاثیر بگذارند. برخی از این بیماری‌ها عبارتند از:

  •  بیماری مالتیپل اسکلروزیس(ام‌اس): افراد مبتلا به ام‌اس معمولا به لحاظ بلع مواد غذایی مشکل دارند.
  •  اختلال بلع پس از سکته: اختلال بلع معمولا به عنوان یکی از عوارض سکته مغزی بروز می‌کند. دیسفاژی معمولا در 65 درصد از بیمارانی که سکته کرده‌اند بروز می‌کند. سکته مغزی بر مسیر فرو بردن مواد غذایی از دهان و نحوه بلعیدن آنها تاثیر می‌گذارد. در صورتی که اختلال بلع تشخیص داده نشود و درمان نگردد می‌تواند منجر به سوءتغذیه، پنومونی و افزایش ناتوانی گردد.
  •  دیسفاژی در بیماری پارکینسون: اختلال بلع می‌تواند در هر مرحله‌ای از بیماری پارکینسون رخ دهد و شدت آن می‌تواند بین ۳۰ تا ۸۲ درصد باشد. آزمایشات انجام شده نشان داده است که دیسفاژی در این بیماری بسیار شایع است که می‌توان آن را به عدم آگاهی بیماران از مشکلات بلع توصیف کرد. معمولا بیماران خیلی دیر متوجه علت اختلال بلع خود می‌شوند.
  • اختلال بلع پس از آسیب دیدن ستون فقرات: معمولا درصد قابل توجهی از بیمارانی که ستون فقرات آنها در قسمت گردن آسیب دیده است از اختلال بلع رنج می‌برند.

اختلالات عملکردی

بیماری‌ها و اختلالاتی که بر عملکرد عضلات یا بافت همبند بدن تاثیر می‌گذارند می‌توانند منجر به دیسفاژی شوند. برخی از این بیماری‌ها عبارتند از:

  •  دسیستروفی عضلانی
  •  درماتومیوزیت
  •  ضعف شدید عضلات صورت
  •  اسکلرودرمی(اسکلروزیس سیستمیک)
  •  سندرم شوگرن

بیماری‌های مری

برخی از بیماری‌های مری می‌توانند باعث اختلال بلع شوند. برخی از این بیماری‌ها عبارتند از:

  •  آشالازی: یک اختلال حرکتی نادر در قسمت تحتانی اسفنکتر مری است. عضله در پی انقباضات مکرر امکان عبور مواد غذایی را به معده فراهم می‌کند.
  •  ازوفاژیت‌ائوزینونیلی: به التهاب مری گفته می‌شود که در این بیماری، دیواره مری توسط گلبول‌های سفید خون که ائوزینوفیل نامیده می‌شوند، پوشانده می‌شوند.
  •  سایر ناهنجاری‌های عملکردی: سایر اختلالات عملکردی عضله مری از قبیل اسپاسم و انقباضات بی‌نتیجه می‌توانند باعث بروز مشکل در بلع مواد غذایی شوند.

انسداد مری

انسداد مری و مجرای فوقانی دستگاه گوارشی به علت ناهنجاری‌های آناتومیکی، تومورها، یا بافت اسکار می‌تواند باعث بروز دیسفاژی شود. برخی از این مثال‌ها عبارتند از:

  •  سرطان مری
  • ازوفاژیت (التهاب مری) این در حالی است که علائم از وفاژیت یا اودینوفاژی مشترک است.
  •  سرطان سر و گردن
  •  تنگی مری که به علت التهاب و زخم شدن بافت مری در پی رفلاکس اسید معده از معده به مری رخ می‌دهد با این حال مسمومیت‌های شیمیایی، برخی داروها یا پرتو درمانی باعث بروز این مشکل می‌شود.
  •  حلقه‌های شاتسکی (حلقه‌های نرم، باریک، خوش‌خیم و حلقه‌های جانبی بافت‌های قسمت تحتانی مری که در محل اتصال مری با معده قرار دارند).
  •  فشردگی مری توسط ساختارهایی که خارج از مجرای گوارش قرار دارند مانند تومورهای قفسه سینه
  •  بزرگ شدن غدد لنفاوی
  •  آنوریسم آئورت صدری
  •  ناهنجاری‌های مادرزادی آناتومیکی (نقص تولد)

دیسفاژی در کودکان


ممکن از کودکان مبتلا به دیسفاژی از غذا خوردن امتناع کنند و فقط مقدار محدودی از مایعات و مواد غذایی را بخورند یا آنکه موقع غذا خوردن رفتاری را از خود نشان دهند که برای سن آنها مناسب نیست. دیسفاژی در کودکان می‌توانند باعث فرو بردن هوا و در نتیجه بروز بیماری‌هایی مانند پنومونی و سایر مشکلات حاد ریوی شود. اگر کودک شما به طور ناگهانی دچار مشکل بلع شده و از سلامت کامل برخوردار است. احتمال دارد چیزی در مری او گیر کرده باشد. اگر کودک شما تب دارد و برای بلع مواد غذایی به مشکل برخورده است احتمال عفونت گلو وجود دارد. سایر اختلالات نیز می‌توانند باعث بروز مشکلات شدید بلع شوند.

دیسفاژی در افراد مسن


در حقیقت برآورد شده است که حدود ۲۰ درصد از افراد بالای ۵۰ سال و اکثر افرادی که ۸۰ سال سن دارند دچار درجات مختلفی از اختلال بلع می‌شوند. گزارشاتی که ارائه شده حاکی از آن است که اختلال بلع در میان افراد مسن شیوع بسیار بالایی دارد.

علائم دیسفاژی


اختلال بلع می‌تواند موقتی و خفیف یا شدید باشد یا آنکه باگذر زمان بدتر شود. اگر از دیسفاژی رنج می‌برید ممکن است با موارد زیر نیز روبه‌رو شوید:

  •  ممکن است اولین بار که سعی می‌کنید مواد غذایی یا مایعات را قورت دهید به مشکل بربخورید و فرایند بلع در چند مرحله انجام شود.
  •  ممکن است هنگام بلعیدن دچار سرفه شوید یا آنکه مجرای گلو بسته شود. ممکن است پس از بلعیدن، مایعات و مواد غذایی به گلو، دهان، یا بینی برگردد.
  •  ممکن است احساس کنید مواد غذایی یا مایعات در قسمتی از گلو یا سینه شما گیر کرده است.
  •  ممکن است بلعیدن مواد غذایی با درد همراه باشد. ممکن است موقع بلعیدن متوجه درد یا فشار روی قفسه سینه شوید یا آنکه که دچار سوزش سر دل شوید.
  • ممکن است به علت ناتوانی در خوردن مواد غذایی یا مایعات دچار کاهش وزن شوید.

اختلالات بلع و تنفس

اختلالات بلع عامل اصلی مشکلات تنفسی هستند. این مسئله زمانی رخ می‌دهد که مایعات با مواد غذایی وارد ریه و کیسه‌های هوایی شوند و باعث بروز بیماری‌های ریوی از قبیل پنومونی و در برخی موارد، خفگی و حتی مرگ شود.

تشخیص اختلال بلع


اگر از اختلال بلع رنج می‌برید، پزشک درباره علائم و نشانه‌هایی که دارید سوال می‌پرسد سپس به معاینه شما می‌پردازد. پزشک قصد دارد اطلاعاتی را درباره اینکه آیا بلعیدن جامدات برای شما دشوار است یا مایعات یا هر دو، به دست بیاورد. همچنین پزشک از شما می‌پرسد که فکر می‌کنید مواد غذایی یا مایعات کجا گیر می‌کنند، آیا دچار سوزش سر دل می‌شوید. اگر دچار سوزش سر دل می‌شوید حدودا چقدر طول می‌کشد، حدودا چند وقت است که دچار اشکال در بلع شده‌اید. سپس به ارزیابی رفلاکس‌ها، قدرت عضلات و حرف زدن شما می پردازد.

 

برای درمان دیسفاژی از چه اقدامات تخصصی پزشکی استفاده می‌شود؟


پزشک متخصص گفتاردرمانی به ارزیابی فرایند بلع می‌پردازد. با این حال سایر متخصصین نیز در فرایند درمان کشکلات بلع و کنترل اختلال بلع نقش دارند. برخی از این تخصص‌ها عبارتند از:

  •  متخصص تغذیه
  •  متخصص گوش، گلو، بینی و متخصص مجرای تنفسی
  •  متخصص گوارش
  •  دندانپزشک
  •  نورولوژیست
  •  پرستار
  •  رادیولوژیست
  •  روان‌شناس
  •  مددکاران اجتماعی و متخصص توانبخشی
  •  متخصص کاردرمانی

آیا می‌توان اختلال بلع را درمان کرد؟


اهداف درمان اختلال بلع عبارتند از:

  •  بهبود فرآیند بلع
  •  کاهش خطرات ناشی از بلعیدن هوا
  •  بهبود وضعیت تغذیه افراد بیمار

تمهیداتی برای درمان دیسفاژی در منزل

با توجه به وضعیت بیمار، اصلاحات رژیم غذایی یک گام ضروری در درمان دیسفاژی است، در مواردی که ناهنجاری‌های عملکردی، دلیل بروز اختلال بلع هستند این مسئله اهمیت زیادی می‌یابد. پزشک به بیمار توصیه می‌کند از غذاهای نرم و لطیف تغذیه کنند.

ورزش درمانی

ورزش درمانی بخش مهمی از فرایند درمان این بیماران محسوب می‌شود. ورزش درمانی و ارزیابی‌های توانبخشی شامل پیشنهادات زیر است:

  •  تغییر دادن وضعیت سر موقع غذا خوردن
  •  انجام دادن تمریناتی که باعث تقویت عضلات هنگام بلعیدن می‌شود.
  •  انجام دادن تمرینات تقویت‌کننده و هماهنگ‌کننده لب، زبان، یا فک

متخصص گفتار درمانی یکی از اعضای حاضر در تیم ارزیابی و درمان است و می‌تواند با ارائه برخی تمرینات به تقویت عضلات زبان و دهان کمک کند. در صورتی که بیمار از علائم رفلاکس معده به مری رنج می‌برد باید قبل از رفتن به رختخواب از خوردن مواد خوراکی و استعمال دخانیات اجتناب کند، پس از غذا خوردن صاف بنشینید، مصرف برخی داروها می‌تواند به این افراد کمک کند.

داروها

در صورت بروز علائم رفلاکس معده به مری، مانند ترش کردن، استفاده از داروهایی که برای کاهش سطح اسید معده طراحی شده‌اند می‌توانند به بیماران کمک کنند. این داروها عبارتند از:

  •  داروهای ضد اسید
  •  مهارکننده‌های مانند نیزاتیدین، فاموتیدین، سایمتیدین، یارانستین
  •  مهارکننده‌های پرتون پمپ مانند امپرازول، لانزوپرازول، ایزومپرازول، نپتوپرارول، یا رابپرازول

عمل جراحی

امروزه می‌توان با انجام عمل جراحی، برخی از ناهنجاری‌های آناتومی و عملکردی حنجره یا مری که باعث دیسفاژی می‌شوند را درمان کرد. عمل جراحی، بخشی از فرآیند درمان دیسفاژی مرتبط با سرطان مری و فشردگی آن به علت تومور یا ناهنجاری‌های قفسه سینه است. روش‌های جراحی مختلفی برای درمان دیسفاژی وجود دارد که انتخاب هر یک از آنها به علت دیسفاژی بستگی دارد. در مواردی که بیماری از دیسفاژی شدید رنج می‌برد انجام عمل جراحی برای بهبود وضعیت تغذیه بیمار ضروری است در مواردی که بیماری موقتی باشد از لوله بینی معده‌ای برای تغذیه بیمار استفاده می‌شود. در مواردی که دیسفاژی بسیار شدید باشد، پزشک با انجام عمل جراحی لوله گاستروستومی آندوسکوپیک (PEG) را از طریق پوست وارد معده می‌کند و غذا مستقیما وارد معده بیمار می‌شود.

رژیم غذایی برای بیماران دیسفاژی


رژیم غذایی دیسفاژی دارای چهار سطح است که عبارتند از :

سطح چهار

در این سطح بیمار می‌تواند از انواع مواد غذایی استفاده کند.

سطح سه

این سطح شامل غذاهای نرمِ جامد است که نیاز به جویدن بیشتر دارند مانند گوشت، میوه و سبزیجاتی که جدا کردن آنها راحت است. بیمار باید از خوردن غذاهای بسیار خشک، پر ادویه یا غذاهایی که نیاز به خرد کردن دارند پرهیز کند. این موارد خوراکی عبارتند از انواع مغزها، کراکرها، چیپس‌ها و سایر اسنک‌ها.

سطح دو

این سطح شامل غذاهای آب‌دار است که نیاز به کمی جویدن دارند مانند سبزیجات یا میوه‌های نرم، پخته‌شده، خیس‌خورده، گوشت نرم و لطیف به همراه آب گوشت، پنیر، کره بادام زمینی و تخم مرغ نرم عسلی، بیمار باید از خوردن کراکر، مغزها و سایر غذاهای خشک خودداری کند.

سطح یک

در این سطح بیمار باید از غذاهای نرم یا غذاهایی که از صافی رد شده‌اند، مانند پودینگ تغذیه کند که نیازی به جویدن ندارند. این مواد غذایی شامل ماست، پوره سیب‌زمینی به همراه آب گوشت برای نرم و مرطوب کردن آن، سوپ‌های نرم، سبزیجات و گوشت‌های لطیف می‌باشد.

بیمار باید در خصوص نوشیدنی‌ها بسیار احتیاط کند و باید قبل از مصرف هرگونه نوشیدنی با پزشک خود مشورت کند و در رژیم خود از نوشیدنی‌های مجاز استفاده کند.

انجام تمرینات ورزشی برای دیسفاژی


متخصصان توانبخشی دیسفاژی تمریناتی را برای تقویت عضلات بلع طراحی کرده‌اند که می‌توانند به بیمار کمک کنند.

تمرینات شیکر

بیمار باید برای انجام این تمرین به پشت دراز بکشد و سعی کند سر خود را بلند کند، انگار قصد دارد نوک انگشتان پایش را ببیند. هنگام انجام دادن این تمرین، نباید شانه‌ها تکان بخورند و همراه سر به سمت جلو خم شوند. بهتر است بیمار به مدت حداقل ۶ هفته، روزی ۲ تا ۳ بار این تمرین را انجام دهد. در صورتی که بیمار به طور کامل این تمرین را انجام دهد، می‌تواند زمان بلند کردن سر و تکرار تمرینات را افزایش دهد.

نمایش بلند کردن استخوان لامی

انجام دادن این تمرین باعث تقویت عضلات بلع و افزایش کنترل آنها می‌شود. برای انجام این تمرین، بیمار باید تعدادی کاغذ را روی یک پتو یا حوله قرار دهد. سپس یک عدد نی را در دهان خود قرار دهد و سعی کند نی را به کاغذها بچسباند و در همین حالت که نی را می‌مکد کاغذ را به روی یک فنجان یا هر وسیله دیگری قرار دهد و عمل مکیدن را قطع کند و اجازه دهد کاغذ درون فنجان قرار بگیرد. بیمار باید سعی کند هر جلسه ۵ تا ۱۰ تکه کاغذ را درون فنجان قرار دهند.

بالا بردن سیب گلو

انجام دادن این تمرین ساده کمک شایانی به بهبود رفلاکس بلع می‌کند. بیمار باید در این روش باید سعی کند بزاق دهان خود را قورت دهد. به طور طبیعی، هنگامی که بزاق دهان موقع بلعیدن وارد قسمت پشت دهان می‌شود، سیب گلو بالا می‌آید و سپس پایین می‌رود. بیمار باید سعی کند هر بار به مدت ۲ تا ۵ ثانیه سیب گلویش را بالا ببرد. بیمار می‌تواند برای درک بهتر حرکت سیب گلو، ابتدا آن را با انگشتان خود بالا ببرد و تا زمانی که قادر باشد بدون کمک دست، عضلات بلع خود را کنترل نماید، روزانه چند بار این تمرین را انجام دهد.

بلع پر زحمت

هدف از انجام این تمرین، بهبود سطح تماس و هماهنگی بین عضلات مختلفی است که در هنگام بلعیدن مورد استفاده قرار می‌گیرند. این تمرین شامل بلعیدن است. بیمار باید برای انجام این تمرین سعی کند تا جایی که می‌تواند همه عضلاتی که در فرآیند بلع حضور دارند را بفشارد. برای انجام این تمرین نیازی به خوردن مواد غذایی نمی‌باشد. بیمار می‌تواند برای تقویت عضلات خود، روزانه ۵ تا ۱۰ بار این تمرین را انجام دهد.

بلع دهانه حنجره

بیمار باید در ابتدا این تمرین را بدون خوردن مواد غذایی انجام دهد و هنگامی که به اندازه کافی مهارت یافت، این تمرین را زمانی انجام دهد که در حال خوردن مواد غذایی است. این تمرین شامل سه مرحله است:

  •  بیمار باید یک نفس عمیق بکشد.
  •  نفس را هنگام بلعیدن حبس کند.
  •  سپس سرفه کند که هرگونه ماده غذایی یا باقیمانده بزاق که وارد تارهای صوتی شده است خارج گردد.

بلع قسمت فوقانی دهانه حنجره

این تمرین دقیقاً شبیه تمرین فوق است اما میزان پیچش در این تمرین بیشتر است. بیمار باید سعی کند پس از حبس کردن نفس خود هنگام بلعیدن، نفسش را آزاد کند. فشاری که در این حالت ایجاد می‌شود به تقویت عضلات مخصوص بلع کمک می‌کند.

پیشگیری از دیسفاژی


دیسفاژی زمانی قابل پیشگیری است که عامل اصلی اختلال بلع قابل پیشگیری باشد. اکثر بیماری‌های عصبی عضلانی و بیماری‌های بافت همبند قابل پیشگیری نیستند. مصرف برخی داروها می‌تواند علائم و عوارض رفلاکس معده به مری را کاهش دهد یا از بروز آن جلوگیری کند.



اردیبهشت ۳, ۱۳۹۷ دسته‌بندی نشده0

سرطان سر و گردن پیشرفته، معمولاً با روش‌هایی از جمله شیمی درمانی قابل درمان است. با این وجود، شیمی درمانی می‌تواند منجر به آسیب عملکرد بلع گردد. از دیگر دلایل ایجاد مشکل بلع در بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن، وجود تومور است. مشکل بلع، 60 تا 75 درصد بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
اختلال بلع، مهمترین نگرانی بیمار پس از درمان سرطان، به دلیل اثر نامطلوب آن بر کیفیت زندگی می‌باشد. بهبود عملکرد بلع و توانایی خوردن و آشامیدن پس از جراحی یا شیمی درمانی، می‌تواند با تمرینات توانبخشی بلع بدست آید.
از روش‌های تغذیه این افراد، استفاده از NGT و PEG است. برخی مطالعات گزارش کردند که اختلال بلع طولانی مدت ممکن است با PEG ارتباط داشته باشد؛ از اینرو تمرینات بلع درمانی از اهمیت بالایی برخوردار می‌شود.
طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی، پذیرش و مشارکت درمان بلع از سوی بیمار، نه تنها موجب افزایش کیفیت درمان می‌شود بلکه در مقایسه با نوع درمان دریافتی تاثیر بهتری در نتیجه درمان خواهد داشت. در واقع، اثربخشی تمرینات بلع درمانی، نه تنها تحت تاثیر خود تمرینات بلکه تحت تاثیر رفتارهای درمانگر و بیمار و میزان مشارکت و همکاری بیمار قرار دارد.
مداخلات درمانی بلع برای بیماران با سرطان سر و گردن توسط متخصصین آموزش دیده از جمله گفتاردرمانگران انجام می‌گیرد. محتوای درمان بر نوع، زمانبندی و شدت تمرینات مختلف بلع تمرکز دارد. تمریناتی از جمله شاکر (تمرین بالا بردن سر) و مانور مندلسون (تمرین بالا بردن حنجره) در بهبود عملکرد بلع تاثیرات مثبتی دارند. مطالعات بسیاری از تمرینات بلع درمانی جهت بهبود عملکرد بلع و حرکت فک در بیماران درمان شده از سرطان سر و گردن حمایت می‌کنند. استراتژی‌های رفتاری استفاده شده برای ارتقای مشارکت بیمار در تمرینات بخش مهمی از درمان است که بر روی نتیجه درمان اثر می‌گذارد.

مدل درمان بلع بیماران دارای سرطان سر و گردن


مشکل

شیوع بالای اختلال بلع میان بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن

هدف

بهبود عملکرد بلع بیماران پس از درمان سرطان

شرایط

بیمارستان
منابع / امکانات
افراد متخصص
تجهیزات تخصصی
تمرینات و مشاورات

مداخلات درمانی

تئوری: تمرینات بلع در صورت مشارکت بیمار، منجر به افزایش انعطاف پذیری و طیف حرکت عضلات پس از درمان سرطان می شود.

اجزای درمان

  •  تمرینات بلع
  •  رفتاردرمانی از جمله خودکنترلی

اجرای درمان

  •  زمان مداخله (قبل، حین و بعد درمان سرطان)
  •  طول دوره درمانی
  •  میزان و شدت مداخله

ارائه خدمات درمان

  •  بیمارستان
  •  متخصص اختلال بلع (گفتاردرمانگر)
  •  مشاورات فردی

نتایج

نتایج متوسط

  •  تغییر رفتارهای مرتبط با سلامتی-مشارکت

نتایج سلامتی

  •  بهبود فیزیولوژی بلع
  •  بهبود عملکرد بلع
  •  بهبود رژیم غذایی
  •  بهبود کیفیت زندگی

نتایج غیرمرتبط با سلامتی

  •  حضور بهتر در اجتماع
  •  بازگشت به شغل

کلیه حقوق این قالب برای توانبخشی یادمان محفوظ می باشد